LIEFDE HOUD ALLES IN WEEZEN.

De Liefde, in dit eerste zinnebeeld de waereld aan zyne eene hand houdende beteekent hoe al het ge- schaapene door Liefde bestaat, aan een en in wee- zen word gehouden, en zonder die terstond zou vervallen.

Tout l'univers seroit sans ame S'il n'estoit penetré d'une si douce flame. Het gantsch Heel-al verkwynde, als zonder ziel, Indien de zoete min het niet te zaamen hiel.

met rede zegt Linco derhalven tegens Silvio by GUARINI Pastor: fid. att.1. sc. 1.

E che sentirai tu, s'amor non senti, Sola cagion di ciò, che sente il Mondo? Wat soud gy voelen doch, die selfs geen liefde voelt? D'oorsaek van al't gevoel dat in de wereld woelt?

En een weinig verder, om hem hier van te overtuigen.

Mira d'intorno, Silvio, Quanto il mondo hà di vago, e di gentile, Opra è d'amore. Amante è il Cielo, amante La terra, amante il Mare. Quella, che la su miri innanzi a l'alba Cosi leggiadra stella, Arde d'amor anch'ella, e del suo figlio Sente le fiamme: ed essa ch' innamora Innamorata splende: E questa è forse l'hora, Che le furtive sue dolcezze, e'l seno Del caro amante lassa: Vedila pur come sfavilla, e ride. Amano per le selve Le mostruose fere: aman per l'onde I veloci Delfini, e l'Orche gravi. Quell' augellin, che canta Si dolcemente, e lascivetto vola Hor da l'abete al faggio, Et hor dal faggio al Mirto, S'Havesse humano spirto, Direbbe, ardo d'amore, ardo d'amore: Ma ben arde nel core, E parla in sua favella, Si che l'intende il suo dolce desio: Et odi à punto, Silvio, Il suo dolce desio, Che gli risponde, ardo d'Amore anch'io. Mugge in Mandra l'armento, e que' Muggiti Sono Amorosi inviti. Rugge il Leone al bosco: Nè quel ruggito è d'ira; Cosi d'amor sospira. Al fine ama ogni cosa. Kom, Silvio! in uw' gedachten eens verhandelt Des werelts loop, en die, met uw gepeis doorwandelt. Al wat ter werelt schoon, of edel is van aert, 't Is Liefd' en anders niet, die 't alles heeft gebaert Den Hemel self die mint, d'Aerd' is geneigt tot Minnen: Men sal de woeste Zee niet sonder Liefd' bevinnen. Sie daer die dart'le ster, voorloopster van Auroor, s'Is schoon en lustig: maer al meed' in't minne-spoor, De Minne-vlam haars soons doet haar gedurig blaken; Sy die een ander slaaf der Liefde weet te maken, Geeft (synde selfs verlieft) haer flickerig gestrael, Dit's mogelyk wel d'uur dat s'uit de gulde Zael (Daer s'haar gestolen Liefd gemeenlyk pleegt) komt treden, Daer s'is omhelst geweest met duisend soetigheden. Ick bid u sie hoe dat sy glinstert ende lacht: 't Schijnt sy verhaelt haer vreugdt van den voorlede nagt. Het wreede wildt gediert', dat boschen, berg, of velden Ooyt bragten aan den dag, hoe wonderlijk of selden Gesien, se minnen all', hoe wildt of wreedt van aert: De snelle Dolphijn mint en soekt te zijn gepaert; De grootste monsters in de Zee zijn selfs genegen Te minnen. En kan u de Liefde niet bewegen? Let op dat vogelken hoe dertel dat het springt. Van d'een op d'and're tack, hoe geestig dat het singt; Nu ziet gy 't op den Eyck, dan op de hooge Dennen, Dan weder op den Myrt, 't gaf voor gewis te kennen, (Kon 't spreecken als een Mensch) ik brandt van Liefd'-ik brand: Maar wis, het brandt van Liefd': het spreekt na sijn-verstant; Zoo dat het word verstaen van sijn geminde diertje, 't Welk antwoord in sijn tael: ick brandt van 't selve viertje. De felle Leeuw die brult in't bosch met groot gerugt, Maar doch van gramschap niet, 't is enkel minne-sucht. Ick bid u Silvio! siet hoe de domme koeyen, Haar' togten tot de min, beteeckenen met loeyen. Zoo dat'er niet en is ter werelt, eenig ding, Dat nooyt in't ingewandt een minnestraal ontfing.

Op dezelve wyze tragt Daphnis, Silvia, die haare minnaars als vianden aanzag, mede te overtuigen, by - TORQ TASSO Amint. Atto.1.scen.1.

Stimi dunque nemico Il Monton de l' Agnella? De la giovenca il Toro? Stimi dunque nemico Il Tortore a la fida Tortorella? Stimi dunque stagione Di nemicitia, e d'ira La dolce primavera? C'hor allegra, e ridente Riconsiglia ad amare Il mondo, e gli animali, E gli Huomini, e le donne, e non t'accorgi, Come tutte le cose Hor sone innamorate D'un' amor pien di gioia, e di Salute? Mira là quel Colombo Con che dolce susurro lusingando Bacia la sua compagna. Odi quel Vscignuolo, Che va di ramo in ramo Cantando, io amo, io amo: e se no'l sai, La biscia lascia il suo veleno, e corre Cupida al suo amatore: Van le Tigri in amore: Ama il Leon superbo: e tu sol, fiera, Più che tutte le fere, Albergo gli dineghi nel tuo petto. Ma, che dico Leoni, e Tigri, e serpi Che pur han sentimento! amano ancora Gli alberi. Veder puoi con quanto affetto, Et con quanti iterati abbracciamenti La vite s'auvitticchia al suo marito: l'Abete ama l'Abete: il pino il pino: l'Orno per l'Orno, & per la salce il salce, E l'un per l'altro faggio arde, e sospira. Quella Quercia, che pare Si ruvida, e selvaggia, Sent' anch'ella il potere De l'amoroso foco: e se tu havessi Spirto, e senso d'Amore, intenderesti I suoi muti sospiri. Hor tu da meno Esser vuoi de le piante, Per non esser amante? Cangia, cangia consiglio, Pazzarella che sei. Zoo zou het schaap, na uw' gedagten, Den Ram, de koe een jonge stier, De Tortelduif zyn Doffertje vol vier, Gelyk haar snoode viand agten? En meent gy dan de zoete Lente tyd, 't Zaisoen van haat en viandschap te weezen, Om dat zy alles weer, gelyk op nieu verreeze, Door haar bevalligheid verblyt? Om dat zy het gediert, de harders, harderinnen, Weêr weet te brengen tot het minnen? En ziet gy niet hoe alles heden blaakt Van zulk een lieve min die 't al vol heil vermaakt. Ei wil dat Doffertje bemerken, Het geen daar zoo vol Liefde kort, Ei zie, hoe teêr beweegen zyne vlerken, Terwyl 't zyn duifje kust en tot de Liefde port. Hoor 't Nagtegaaltje dat gy daar ziet springen, Zoo vrolyk dart'lend heen en weêr, Steets door de takjes op en neêr, Hoor, hoor, wat hoort gy 't anders zingen. Als: 'k min ik min ik kan myn Liefde niet bedwingen. En zoo gy dit nog niet verstaat, Zie de Adder laat zyn gif en loopt na zyn beminde, Zie hoe de trotze Leew zig door de min laat binden En hoe de Tyger zelf van liefde zwanger gaat; Daar uw wreed hart alleen veel wreeder dan de dieren Geenzints de kragt gevoelt der minnevieren. Maar waarom hier van Leew en Tyger opgehaalt Die door een ziel, die 't grof gevoel heeft, zyn bestraalt. Men kan de Liefde zelf in kruit en Boomen vinden: Zie, zie hoe vast zig daar de wyngaard leit, Met wat omhelzingen! met wat genegentheid! Aan haar beminde stam om zig daar aan te binden. Men ziet door onderlinge min De Wil'gen na elkander haaken, Natuur stort Pyn en Denne en Es die togten in Men ziet de beuke-boom door 't zelve vuur ook blaaken. Ja zelf die Eik die zig zoo woest zoo nors vertoont Gevoelt al meê de kragt der minne; Zyn zugten zeggen u dat binnen Zyn schors de Liefde woont. En zoo ge u eenigzints verstont op minne-taalen, Of geest van liefde had, gy zoud genoeg verstaan, Wat ze u door 't stom gezugt van haar verliefde blaân Niet al verhaalen. Wilt gy nu minder zyn dan kruiden en 't geboomt Om dat de min u niet zou hebben ingetoomt? Word wyzer en verlaat die fiere zinnen Daar is niets zoeter dan het minnen.

By Broekhuizen vryt Veldmanzyn zwaantje onder anderen met deeze zoete woordjes:

Beziet d'eerwaarde zon, Die lust en levens bron: Hoe mild zijn zijne stralen In 't klimmen en in 't dalen! Hy deelt zijn goetheid mêe Aan menschen en aan vee, Aan velden, en aan boomen, Aan 't zwoord der bergen en de kristallijne stromen. De sterren die by nagt daar boven schildwagt staan, Vermanen u uw' pligt met vlijtig voor te gaan. Dees blijde bron die zoo goedaardig op komt schieten, Is blijd' om dat hy mag het dorstig kruit begieten. Ja alles wat de zon beschout van 't blaaw gewelf, Zou treuren was het maar geschaape voor zig zelf. En in dit gansche rond is niet een ding te vinnen, Behalven u alleen, die wars is van het minnen; Behalven u alleen, die my 't genot benyd Van uwe zoeste tijd.

,, Marini roept Venus aan als die waar door alles bewogen ,,word, en zegt dat van haar alle vermaaken en al het zoet ,,afdaalt, dat haar hel en vrugtbaar-vuur den Hemel verfraait ,,en de waereld verlieft maakt.

Io chiamo te per cui si volge, e move La più benigna, e mansueta sfera, Santa madre d'Amor, figlia di Giove, Bella Dea ad'Amathunta, e di Cithera; Te, la cuistella, ond' ogni gratia piove, De la notte e del giorno è messaggiera; Te, lo cui raggio lucido, e fecondo Serena il Cielo, & innamora il mondo.

Adon. Cant. 1. stanz.1. op dezelve wyze roept Bernarno Tasso haar ook aan Amadigi canto 1. stanza. 3. en anderen. En dit is niet alleen het zeggen van Poeten, maar natuur kenners zyn ook van dit gevoelen geweest; als Lucretius die, wanneer hy Memmius de natuur-kunde zoude leeren, Venus zoo wel als Marini aanroept en nog met vry grooter ophef. Hy noemt ,,haar het vermaak, de wellust van Goden en menschen, en ,,zegt, dat zy Aarde Zee, en al wat de Hemel bedekt verfraait, ,,dat alles door haar word geboren en bevredigt, dat alles haar ,,viert en eer bewyst, dat alles op haar aankomst een nieuw ,,leeven krygt en dat zy alleen de heele Natuur bestiert.

Aeneadum Genetrix, hominis, Divumque voluptas Alma Venus, cœli subter labentia signa, Quæmare navigerum, quæ terras frugiferenteis Concelebras; per te quoniam genus omne animantum Concipitur, visitque exortum lumina solis; Te Dea. te fugiunt venti, te nubila cœli, Adventumque tuum; tibi suaveis Dœdala tellus Submittit Flores; tibi ridentæ quora ponti, Placatumque nitet diffuso lumine cœlum. Nam simulac species patefacta est verna diei, Et reserata viget genitalis aura favoni; Aëriæ primum volucres te, Diva, tuumque Significant initium percussæ corda tua vi: Inde feræ pecudes persultant pabula læta, Et rapidos tranant amnis: ita capta lepore, Illecebrisque tuis omnis natura animantum Te sequitur cupide, quo quamque inducere pergis. Denique per Maria ac monteis, fluviosque rapaceis, Frondiferasque domos avium, camposque virenteis, Omnibus incutiens blandum per pectora amorem, Efficis ut cupide generatim sæcla propagent. Quæ quoniam rerum naturam sola gubernas; Nec sine te quidquam dias in luminis oras Exoritur; neque sit lætum, nec amabile quidquam Te sociam studeo scribundis versibus esse, Quos ego de rerum natura pangere conor Memmiadæ nostro:

De Ouden hebben meest alle, hoewel zomtyds wat verschil- lende, vast gestelt dat de Liefde de magtigste harts togt van alle was en ook alles in weezen hielt, waar van veele gevoe- lens kortelyk worden voorgestelt en onderzogt door Augustin: Niphus de Amore a cap. 1. ad19. en de laater schrijvers gevoe- len nog het zelven, Philippus Beroaldus, stelt de Lievde onder ,,de menschen zoo nootzaakelijk, als een stuurman op een ,,schip, de overheid in een stad, ja de zon voor de waereld; ,,want, voegt hy'er by, een schip zonder stuurman loopt alle ,,oogenblik gevaar van te vergaan, een stad zonder overheid ,,kan niet bestaan, de waereld is zonder zon in duisterheid, ,,en het leeven der menschen zonder Liefde is geen leeven. Quod in navigio gubernator, quod in civitate magistratus, quod in mundo sol, hoc inter mortales est Amor. Navigium sine gubernatore labascit, civitas sine magistratu periclitatur, mundus sine sole tene- brosus efficitur, & mortalium vita sine Amore vita non est. Den auteur van le Tableau des Passions Humaines dans le preface sur l'A- ,, mour zegt, dat indien men de Liefde uit de menschen wilde ,,bannen het even eens zoude zyn of men de waereld de zon ,,wilde ontrukken en alles met schrik en wan-order vervullen, ,,en le Boulanger Morale galante part: prem: dat de Liefde zyn ,,gebied zoo wyt en ver als de natuur uitstrekt, en dat'er niets ,,in't heel al is 't geen zyn oppermagt niet erkent

Car de ce que le Ciel enserre Sous l'onde, dans l'air, sur la terre, Dans ce grand & vaste contour, Il n'est rien qui soit sans amour; Rien qui par amour ne subsiste, Et rien vivant qui lui resiste. Want al het geen'er is op aard, Wat door de dunne lugt mag zweeven, Wat in de ruime zee mag leeven, Word alles door de min bewaart. Niets is'er of het moet beminnen, Niets 't geen de min niet kan verwinnen.

En in't begin van't zelve werkje zegt hy, dat de Liefde heel wel is uitgebeelt door een uurwerk met dit opschrift del pesoè'l movimento Door 't gewigt beweegt het. Om dat gelyk een ,,uurwerk door, en na de zwaarte van 't gewigt bewogen word, ,,dus ook de lafhartigheid en groothartigheid van onze daaden ,,afhangt van de kragt of verflaawing onzer Liefde. Om dat ,,hy is 't gewigt van onze ziel, dat is het beginzel van al onze ,,beweegingen. En een weinig verder, dat de Liefde is de ,,ziel van onze ziel, het ligt van ons verstand, de bron van ,,alle de vreugd ons leevens, en niet alleen het begin van onze ,,harts-togten, maar alle onze harts-togten zyn zelv niets an- ,,ders dan Liefde die maar een andere naam heeft om dat zy ,,in een andere staat word aangezien; in't begin, vervolgt hy, ,,heeft haar 't gebruik die heerlyke naam van Liefde gegee- ,,ven, want wanneer de neiging zig in de ziel begint te zet- ,,ten, en dat een Lief voorwerp de vryheid zoetjes begint te ,,kluisteren, noemt men die eerste beweegingen van't hart, ,,Liefde, wanneer die nu buiten zig zelve gaat om met het ,,beminde voorwerp vereênt te worden noemt men het, Be- ,,geerte, wanneer zy sterker word en haare kragten haar een ,,gelukkig einde belooven noemt men het, Hoop, wanneer ,,zy zig ontsteekt tegens die moeyelijkheden die haare begeer- ,,tens in de weeg zyn noemt men het, Yver; wanneer zy zig ,,daar tegen stelt en wapenen in de hand neemt om ze te over- ,,winnen, noemt men het, Stout moedigheid, maar in al dee- ,,ze byzondere staaten is het altyd, Liefde: Dit zelve zegt ook la Chambre; en een weinig te vooren, de Liefde, is niet ,,alleen de bron van alle andere harts-togten, zy is het ook ,,van alle de rampen en alle de gelukken die de menschen ,,overkomen. Zonder de Liefde zouden'er geen weetenschap- ,,pen in de waereld zyn, de deugd zou geen dienaars hebben, ,,en de borgerlyke gemeenschap een enkel denkbeeld wor- ,,den. 't is zy die in ons doet opkomen de begeerte tot schoo- ,,ne zaaken, die ons dezelve doet verkrygen en bezitten, en ,,die door een zoete en wondere betoovering ons verandert ,,en hervormt in de zelven. Wy zyn de Liefde al het goed, 't ,,geen wy hebben, schuldig; zy kan ons geeven 't geen ons ,,nog ontbreekt. En indien zy de rampen die dit leeven noot- ,,zaakelyk met zig sleept niet geheel kan afweeren, ten min- ,,ste weet zy ze te verzoeten, ja maakt dezelven aangenaam ,,en tot werktuigen van ons geluk. Zie les Character des pass: vol:1.chap:2. Dit laatste zien wy dagelyks: dat de grootste ongemakken, droefheden en tegenspoeden met het grootste gedult geleden worden, ja zelv dat zy aangenaam en lief zyn, enkel om dat men door dezelve zyn beminde voorwerp bezit of dat dezelven van het beminde voorwerp komen. Hier van is een zoet voorbeeld te zien in een klugt-spel, den Huwelyken staat alwaar een jongman, van zyn toekomende schoonvader gevraagt zynde of hy wel bekwaam zoude zyn om alle die moeyelykheden die het huwelyk mede brengen te verdraagen en te boven te komen, heel lief beweert en bewyst dat alle die ongemakken, wanneer het huwelyk door zuiv're Liefde begonnen word, enkele vermaaken zyn; dog alzoo het wat te groot is om hier ingelast te worden zende ik den leezer tot het klugtspel zelve en kom weder tot het eerste, namentlyk dat de Lievde alles in weezen houd, te weeten die Lievde tussen man en vrouw, want, alhoewel de Liefde tot God tot Ouders, kinders, vrinden en magen al te zaamen nodig zyn om de waereld te onderhouden, en als zusters in een hart kunnen en moeten woonen, gelyk Robert Boile zegt; zal ik hier de Goddelyke voorby gaan om het heilige niet met het onheilige te vermengen en geenzints de eerbiedigheid die wy daar aan schuldig zyn te verminderen, te meer alzoo ik'er wytloopiger in't byzonder van zal spreeken, wat de andere belangt men kan ligtelyk zien dat zy alle uit de Liefde van man en vrouw voortkomen; ik agt het derhalven beter daar van te zwygen en te komen tot de Bron en koningin van al- le, ik noem haar koningin; want wat harts-togt heeft ooit zoo veel als deeze uitgewerkt indien men de geschiedeniszen van 't begin des waerelds af doorloopt men zal bevinden dat zy over al zal uitblinken: en wat pen zou ooit bekwaam zyn om haare vreugden te beschryven, dat zoet waar door twee tede- re zielen in lout're dog onbesmette wellust verkwynen, die onnozele vleyerytjes waar door het vuur gestadig word opge- wekt, die eenvoudige lonkjes uit half gebrooke maar niet min vurige oogjes, die onbekende innerlyke bewegingen die gesmoorde snikjes, en benaawde zugjes alle lieve boodjes van een lieve Huw'lyks Liefde, die ontroering van 't bloed, die schittering der zinnen, die ziddering der leden, die tinteling van 't hart, die kitteling des verstands, in 't kort die wellus- ten die in een huwelyks-liefde wel gesmaakt maar niet uitge- drukt kunnen worden, den Drost 't Hoofd geeft'er evenwel een lieve beschryving van in zyne brief van Menelaus aan Helena.

Gedenkt eens welk een' vlam ging door uw' zinnen weiden, Toen Venus, 't eerstemaal, een maakte van ons beiden. Toen ongerepte maaghdt, door grondelooze gloed Van minnen, ghy my opgaaft lichaem en gemoedt. Hoe vaak heeft sint de lust, met goddelyk vermogen, Ons vander aerd' om hoog in venus troon getoghen? Daer smoorden d'andr' altzaem zoo dat'er van de vyf Maer een zin overbleef. Die vulde't gantsche lyf. Genaekt' uw vinger my, hy scheen een toorts te weezen; Zoo vloog een felle brand door d'aed'ren opgerezen, En velde m'in uw' schoot ter volle weeld' bereydt. Daer smolt ik en gy smolt in myn gesmoltentheid. O onbegryplyk goedt, wie kan uw' kragt verklaeren? 'k Geloof geen menschlyk bloedt en spande toen myn' aêren, Maer eenig ryper vocht gelyk als wordt vertrouwt Te weezen 't geen de Goôn in eeuwigh leven houd. Ach, ach! hoe menigwerf zyt ghy ghezegen tussen Myn armen door als slap van't slibberige kussen, Tot u uw okzel schortt'? hoe diwyls (ach!) besweek De star van uw gezicht als't myn haar gaf de steek. Dan gingen d'oogen schuil en bey de scheelen dooken, Als had een bloode schaemt' oft flauwte die gelooken. &, enz:

Vondel doet Apollion, aan Belzebub den stand der menschenVerhaalende, haar dit geluk benyden. . 1.Bed:

By wylen hiel hy stant, Beschouwdeze over zy, en onder dat beloncken, Begon een heiligh vier zyn zuivre borst t'ontvoncken: Dan kuste hy zyn bruit, en zy den bruidegom: Dan ging de bruiloft in, met eenen wellekom En brand van liefde, niet te melden, maar te gissen: Een Hooger Zaligheid, die d'Engelen nog missen. Hoe arm is eenigheid! wy kennen geen gespan Van tweederhande kunne, een jonkvrouw, en een man. Helaes! wy zyn misdeelt: wy weten van geen trouwen, Van Gade of gading in een' Hemel, zonder vrouwen Belz:zoo wort'er met'er tyt een weerelt aangeteelt? Apoll. Door een genot van't schoon, in's menschen brein gebeelt, En ingedrukt met kragt van d'opgespanne zinnen. Dat houdt dit paer verknocht. hun leven is beminnen, En wederminnen met een' onderlingen lust, Onendelyk gelescht, en nimmer uitgebluscht.

En ik twyffel ook niet of men zal my toestaan dat geen vreug- de by deeze te haalen is. Deeze Liefde heeft de Natuur in ,,alles ingestort. Om dat zy willende het heel al houden in ,,een wel over eenkomende gestalte daar toe deschepzelem zoo- ,,danig een neiging heeft gegeven, waar door zy worden ,,geprikkelt om met zoete driften te volgen de oorspronk van ,,haare geboorte, zig te voorzien van voordeelen tot haare ,,welstand, te vlugten het geen haar zoude beschadigen, haars ,,gelyke voort te teelen, zig zelven in weezen te houden en ,,met zig het heel al; gelyk Thomaso Buoni zegt i. Problemi delle Bellezze. Probl: 42. Niet dat hy hier mede wil te kennen geeven dat de beesten die wellusten die de menschen enkel door't gebruik van de rede hebben, ook zoude genieten, maar dat alle schepzelen met den mensch, dat zelve vuur tot voortteeling, tot bewaaring en bescherming van zig zelf is ingegeeven, en schoon het meestendeel voor een Poetische versiering word opgenomen en ook in de daad een Poetische versiering is, wanneer de boomen en kruiden tot voorbeeld van Liefde worden aangehaalt, is het nogtans zeker dat een boom of kruit by een boom die daar mede strydig is gezet zal sterven daar zy by een ander weeldrig zal opgroeyen in't kort men zal altyd in dezelven bemerken een verborge kragt waar mede zy zig zelven tot hunne welstand en voortteeling wee- ten te redden en van het eene af en na het ander toe te groeyen 't geen Santolius Victorinus Haat en Liefde noemt wienswoorden zoo fraai zyn dat ik ommogelyk dezelve stilzwy- gend kan voorby gaan

Habent sua fœdera plantæ: Cunctis seminibus vis indita, & indita plantis, Qua vel amant jungi, vel fœdera jussa recusant: Sunt odia arboribus. Sunt & quoque mutui amores, Hæc sociam petit, & plantæ se jungere amanti Quærit, & appositis se cœlo attollere fulcris. Quod facile observes: dum crebra perambulat auras, Et se inclinat amans pendentibus undique ramis, Ipsa suos prodit simul & testatur amores. Illa superba suis, opibus non indiget ullis, Commendata suo satis & ditissima fructu Consortem timet, & succos miscere refugit. Hæc tamen advertas: truncum ditabis inertem Connubio rami alterius, nam sponte dehiscit, Et vulnus patitur fructus melioris amore.

Erasmus spreekt hier van nog wytloopiger Colloq: de amicitia. Ik ga hier om kort te zyn nog voor by 't geen Plinius, Am- mianus Marcellinus, Jonston en anderen van de Dadel boomen verhaalen, die aan malkanderen gelyk als trouwen, en van een gescheiden geen vrugten voortbrengen.

Niet zonder rede is de Liefde hier gekleet afgebeelt om te kennen te geeven dat de Liefde, eerbaar, kuisch, geenzints geil en van schaamte ontbloot moet zyn, en schoon voorhe- nen gezegt is.

De Liefde word altyd ons afgebeelt heel naakt, Om dat de naaktheid ons hier toe het warmste maakt.

Ik meen ook dat die warmte een stroo vuur gelyk is, 't geen zoo ras verdwynt als het flikkert en niet dan berou en droef- heid nalaat. Jacob Kats geeft hier van een zoet zinnebeeld, zyn- de geschilde en ongeschilde ajuin: met dit opschrift Nuda Movet lacrimas. en dit duitze vaarsje.

Na't is ontkleet, Soo wort'et leet. Een waterlantse Tryn sat eens ajuyn en schelde, En klaeghde dat de lucht haer oogen dapper quelde, En kyck eens (sprak de meyt) ick hebber me gespeelt, En doen heeft my het ding in't minste niet verveelt. Dus gaet'et, lieve moer, ging Els hier tegen Seggen, Met die soo met'er haest haer spillen t'samen leggen; 't Is wel soo lang men vryt, maer treckt het rockjen uit Een reuk daer't oog af loopt verneemt men van de bruyt.

Veelen beelden zig in verlieft te zyn wanneer zy slegts ymand met een geil oog aanzien, maar waarlyk zoodanigen weeten nog niet wat Liefde is, die altyd met een tedere eerbiedig- heid, beschroomde hoop, en zoete vrees zaamen gaat: Ik wil niet ontkennen dat de natuurlyke begeerte tot voort-teeling dikmaal en wel meest met Liefde verzelt is, en dezelve aanzet, maar die verscheelt nog veel van geilheden welkers togten al- leen nooit Liefde uitmaaken, daar in het tegendeel een Liefde buiten die begeerte kan bestaan; Op deeze wyze spreekt by Broekhuizen, Zwaantje Veldman aan

Indien het min is, (als ik u heb hooren zeggen) Genegentheid aan die men lieft te kost te leggen; En dat genegentheid in het gemoed bestaet; Zoo weet ik niet waarom uw wenschen verder gaat. Want om in beter gloed die vlammen te doen leven, Kan't logge lyf niet geven: Ja mindert dikmaal by gebrek en onbescheid, Het zuiverste vermaak dat in de Liefde leid. Ook is de reinheid en het maagdelyke wezen Te kostelyke pand om ons zoo af te lezen. Gelijk een bloempje, dat Haar vers ontloke schat Haar ongerepte jeugd in afgelegen hoven Voelt groeyen van den dau en van den Heemel stoven, Daar 't vrugtbare aardryk niet dan bolle windjes kent, Van vee nog ploeg geschent; Aan welkers lekkerny en frisheid zig vergaapen De Maagden en de knapen: Zoo dra 't gehandelt word Het hoofd laat hangen en al treurende verdort, Hoe zeer't wel eer behaagde Aan knapen en aan maagden: Zoo is een vryster die van honderd aangezogt In honderd and'ren lust om haar te zoeken brogt; Zoo draa ze haar frisse leden Aan eene gaat besteden, En geeft haar zelf ten buit, 'T oppassen is gedaan en 't gantsche hof is uit.

Plautine zegt tegens Otho by Corneille: Othon Act.1.scen: 4.

Si l'injuste rigueur de vostre destinee Ne permet pas l'espoir d'un heureux Himenee, Il est un autre amour dont les voeux innocens, S'elevent au dessus du commerce des sens. Plus la flame en est pure, & plus elle est durable, Il rend de son objet le coeur inseparable, Il a des vrais plaisirs dont ce coeur est charme Et n' aspire qu'au bien d'aimer & d'estre aime. Indien het onregtvaardig lot, Door haare wreedheid, ons niet meer de hoop laat tot Zulk een gelukkige echt, daar is een ander minnen Waar van de onnoz'le wensch streeft boven alle zinnen. Hoe zuiverder de min hoe langer dat die blaakt, En't hart onscheidbaar zelfs van het beminde maakt. 't Opregt vermaak, het geen dit hart kon overwinnen, Wenscht niet als maar bemind te weezen, en te minnen.

Op dezelve wyze doet Buysero Arete spreeken in het tweede Bedr: 1 toon:

Zoo 't onregtvaardig lot dat ons zoo tegen gaat, Tot een gelukkige egt geen hoop meer overlaat, Daar is een and're min, wiens onbesmette wenschen Zich heffen boven reik der zinnen van de menschen; Hoe reinder vlam, hoe meer dat zy ook duurzaam maakt 't Hart onafscheid'lyk van het voorwerp dat'er blaakt, Heeft waare vreugden die van yder zyn gepreezen, Wenst maar te minnen en dan weêr bemind te weezen

Marcia verzoekt Cato enkel om de bloote naam van huis vrouw Lucan:Phars:lib: 2.

Da foedera prisci Illibata tori; da tantum nomen inane Connubii.

Dog Visceribus lassis partuque ex hausta.

Evenwel zouden zulke voorbeelden heden wat zeldzaam zyn; want

Ocyus illud Extorquebis ut hæc oculo contenta sit uno. Maar wat zang-geest byt me in 't oor? laat hier dat schempen steeken Gy schryft hier van de min geen geessel van gebreeken.

Wy vereisschen ook zoodanige Liefde niet, die de romans en tooneel-speelen meer eigen dan de menschen is, 't is ge- noeg wanneer de Liefde buiten dat, eerbaar is: Zwaantje word van haare Veldman ook wel beantwoord.

Wat is een Maagd by 't pryken Der bloempjes te gelyken? Beschout die wynstok, die in weduwlyke staat Op de aarde kruipt, en op het bloote veld vergaat, Nog milde druiven teelt nog zig weet op te regten. Indienze haar arm om een olmboom komt te vlegten, Schoon Boer en Harder na haar eenzaamheid nu taalt, Dan zalze zyn bemaalt Met witte bloessem en met glans van groene blâaren: Dan zalze haar vrugt zien gâaren Van Boer en Harder die met dankbaarlyke vreugd Zyne arbeid in de smaak van 't edel nat verheugt. Zoo is een vryster die behorelyk gebeden Zich aan haar wederpaar gewaardigt te besteden, Wanneer bequame tyd zyn hulp komt bieden an: Veel liever is zy dan Aan Vader en aan Man, Een blyde moeder van bekorelyke vrugten.

DE LIEFDE HEERST OVER ALLES.

Gelyk de Liefde alles in weezen houd, heerst hy ookover alles, als wy in het voorgaande reets ten dee- len gezegt hebben. De vier goden Jupiter, Neptu- nus Mars en Pluto die hier zyne zegenwagen trek- ken beteekenen ('t zy men door haar de vier hoofd- stoffen verstaat ofte iets anders) dat hy over alles zegepraalt Ovidius spreekt de Liefde dus aan Amor: lib. 1. eleg.2.

Necte comam myrto: maternas junge columbas. Qui deceat, currum vitricus ipse dabit. Inque dato curru, populo clamante triumphum, Stabis & adjunctas arte movebis aves. Ducentur juvenes capti captæque puellæ. Hæc tibi magnificus pompa triumphus erit. Ipse ego præda recens factum modo vulnus habebo: Et nova captiva vincula mente feram. Mens bona ducetur manibus post terga retortis, Et Pudor, & castris quicquid amoris obest. Omnia te metuent: ad te sua brachia tendens Vulgus, Iö, magna voce, Triumphe canet. Blanditiæ comites tibi erunt, Errorque, Furorque, Assidue partes turba secuta tuas. His tu militibus superas homines que Deosque: Hæc tibi si demas commoda nudus eris. Læta triumphanti de summo mater Olympo Plaudet, & appositas sparget in ore rosas. Tu pennas gemma, gemma variante capillos, Ibis in auratis aureus ipse rotis. Tum quoque non paucos (si te bene novimus) ures: Tum quoque præteriens vulnera multa dabis. Non possunt (licet ipse velis) cessare sagittæ. Fervida vicino flamma vapore nocet. Krans uw kruin met Mirte-bladen, Span uws moeders duifjes t'zaam, Die gestadig aâm voor aâm Wiss'len trekkebekkend', baaden In de wellust in de vreugd: Mars zal zelf zyn wagen geeven, Van de welke, gy verheeve, Uw gespan bestieren meugt. Daar zult gy de jongelingen Met de meisjes vast geboeit, Daar uw' zege steets van groeit, Iö, iö, hooren zingen: Ik zal zelf, nog vers gewond, De eerste voor uw' zege-wagen, Blyde myne boeyen draagen, En verbreiden met myn mond. Schaamte, Rede en al het geene Uwe magt ooit heeft bestreên, Zal, de handen overeen Vastgebonden, nu beweenen Datze u durfde tegestaan, En, terwyl het volk uw' zege Uit zal roepen langs de wegen, Onder uw' gevangen gaan. Maar de zoete Vleyeryen, En de Dwaaling los van hoofd, En 't geen ons 't vernuft ontrooft Zullen zig met u verblyen; Hier door is het dat Gy't al Onder uwe magt doet leeven, En zoo die u eens begeeven Is uw' ryk naast aan zyn val. Venus zelve zal dan roosen Uit haar hooge Heemel-troon Spreyen voor haar grootze zoon Dien uw aangenaame bloozen Ook nog luister geeven zal. Zy zal zelf uw zege-praalen Met een blyde lach onthaalen Vieren met een bly geschal. Dus zal u de Goude wage, t'Wyl uw blonde lokjes zyn Opgesiert met rood robyn, Door de gantsche waereld draagen: Dus zult gy ze treffen, en Schoon Gy't zelve woud beletten Duizenden in vlammen zetten, Zoo ik u ten regte ken.

Francesco Petrarca beschryft de zegen-praaling der Liefde wytloopiger in zyn Trionfo d'Amore en brengt in de zelve nevens de goden ook alle de voornaamste des waerelds die ooit verlieft zyn geweest, en nu deeze zege verheerlyken, ten laatsten die van Liefden hebben gezongen, tot dat hy mede, getroffen door zyne Laura, gedwongen is de staty te volgen. By Torquato Tasso zegt de Liefde van zig zel- ven: dat hy is

Non mica un Dio Selvaggio, ò de la plebe de gli Dei: Mà trà grandi, e celesti il più potente; Che fà spesso cader di mano a Marte La sanguinosa spada, & a Nettuno Scotitor de la terra, il gran tridente; Et i folgori eterni al sommo Giove. Amint: Prol: Een Godheid, geen van die men ziet in bosschen leeven, Of die men vaak de naam van mind're Goôn hoort geeven, Maar van de grootste zelv de grootste, die het staal Uit Mars bebloede vuist doet vallen menigmaal, Door wie Neptuin, die de Aard schud en doet beeven, mede De groote drietand is de dorre hand ontgleeden En voor wiens vlammen zelv de blikzem van Jupyn Zo dikmaal wyken moest. Quinault dans le Ballet du Triomphe de l'Amour.

doet hem zeggen

Tout ce que j'attaque se rend; Tout cede a mon pouvoir extreme; J'enchaine quand je veux le plus fier Conquerant, Et j'abaisse a mon gre la Majeste supreme. Dans le Ciel, Jupiter mesme, Suit mes loix en soupirant: Plus un Coeur est grand Plus il faut qu'il aime. Al wat ik aanrand moet zig aanstonds overgeeven, 't Wykt alles voor myne oppermagt, Hoe fier een hart ook is 't moet na myn wetten leeven Wanneer ik wil, en zig ten onder zien gebragt: Jupyn moet zelve zig na myne vlam gewennen, En blaakt en zugt in myn geweld; Hoe grootzer ziel hoe trotzer Held, Hoe meer hy moet de kragt van myne schigten kennen.

By Marini Adone Cant: 1. stanz: 17. wanneer Venus haar zoon geesselde, beefde de poolen, schudde het firmament en de Hemel beweegde zig meer uit vrees voor de Liefde die een kind is als voor de reusen

Tremaro i poli, e la stellata corte Aquel fiero vagir tutta si mosse. Mossesi il Ciel, che piu d'Amor infante Teme il furor, che di Tifeo Gigante.

Zy zingt der halven niet zonder rede in le Triomphe de l'A- mour.

Nymphes des Eaux, Nymphes de ce Boccage, Faites briller vos plus charmans appas: Plaisirs, Graces, suivez mes pas: Qu'avec nous tout S'engage A celebrer la gloire de mon fils? Dieux qu'il a surmontez, Mortels qu'il a soumis Venez lui rendre hommage. l'Amour le Vainqueur des Vainqueurs, Va Triompher de tous les coeurs. Gy Water-nimphen, Bos-godinnen, Versier u met uw schoonste schoon, Gy zoete Vreugde, die de harten kunt verwinnen, Kom, kom, by my, Bevalligheden Komt, komt met my laat ons ontleden De roem van myn gevreesde Zoon. Gy groote Goden, die voor zyn geweld moest buigen, Gy stervelingen, die ten onder zyt gebragt, Komt, zingt zyn lof, komt helpt my juigen. Erkent, erkent zyne oppermagt. De min, die alles kan verwinnen Komt nu om yder een te dwingen tot het minnen.

En indien men de verzieringen der oude digteren doorloopt men zal bevinden dat zy de Liefde altyd de grootste magt heb- ben toegeschreeven; Hy dwong Bos-en Water-Goden, Zee- Goden, ja zelv Hel en Hemel de sterren waaren meest door zyn toedoen in 't firmament gekomen, 't geen Petrus Fran- cius volmaakt ergens in zyne Poesie beschryft (vide ejus elegi- am ad somnum, quæ est 3. lib. 3. edition: 1697.) in 't kort de Liefde was, (gelyk ik over het eerste zinnebeeld reets gezegt heb) over al oorzaak en meester van. Dog niet alleen dit, Hy zegepraalt ook van alle harts-togten, over zede, over pligt, ja over de Dood zelve, die nogtans den ondergang van alles is. Wat de Rede voor eerst belangt, die men ge- meenlyk Dood-viand van de Liefde noemt: La Raison & l'Amour sont ennemis jurez, zegt P: Corneille in zyn vefve, het is zeker dat zy moet voor de Liefde buigen, en schoon le Boulanger in zyn Morale Galante de Liefde redelyk wil maaken, behalven dat hy zig zelve tegenspreekt in zyne 98 reflexion sur l'Amour, meen ik nogtans dat hy eer de Rede verlieft dan de Liefde redelyk maakt, gelyk Le Pays in zyn Dialogue de l'Amour & de la Raison, (voyez ses Amities, Amours & Amou- rettes, lettr. 23.) en derhalven kan ik ook niet geheel toe- stemmen, dat de Liefde en Rede geenzints te zaamen kun- nen bestaan, gelyk Quinault in zyn Fantosme Amoureux

Ou l'Amour est puissant, la Raison ne peut rien, l'Un ne peut s'etablir, tant que l'autre subsiste. Daar Min zyn zetel heeft, heeft Rede geene kragt, Zoo lang'er de een' nog is heeft de and're geene magt.

Veel beter doet hy Astrate zeggen

Pour commbattre en secret le mal dont je soupire, Je me suis dit cent fois tout ce qu'on se peut dire; Tout ce qu'on peut tenter, je l'ay fait jusqu' icy; Du moin mon foible coeur se l'est fait croire ainsi: Mais, s'il faut dire tout, contre nu Mal qui sçait plaire, On ne fait pas toujours tout ce que l'on croit faire, Et pour se reprocher un crime qu'on cherit, Pour peu que l'on se die, on croit s'estre tout dit. 'k Heb duizendmaalen om deez' min te wederstreeven, Myn zelven zoeken aan de reeden te overgeeven; Al 't geen men tragten kan deede ik tot deeze dag; Voor 't minst myn zwakke ziel geloofde 't zeeker, ach! Maar end'lyk tegen 't kwaad, 't geen ons zo kan vermaaken, En doet men altyd niet het geen men meend te maaken; En om een misdaad te verdoemen, die men mind, Het weinig, dat men doet, schynt van een groot bewind.

Namentlyk dat de Rede, wanneer het hart zig door een Liefde, die met de Rede niet overeenkomt, laat bekooren, zig daar wel in 't begin tegenstelt, maar door de zoetheid van de Liefde zig ook laat bekooren en duz zomtyds het hart nog wel tegenspreekt, maar door de aanlokkelykheden van de Liefde in de grond mede stemt, gelyk ik het in een brief aan Phillis, hier agter onder de aanmerkingen op het 16. Zinne- beeld gebragt, heb beschreeven: maar het is zeker wanneer de Rede te veel van de Liefde verscheelt dat zy dan zoo wel als de Pligt en Fierheid moet wyken, de Liefde ziet dan niets aan en het geen hy mogelyk ongedwonge zou gedaan hebben, wil hy niet doen wanneer het de naam van pligt heeft, enkel om hier door niet van zyne oppermagt te ver- minderen: dus verklaart Elise dat zy Agenor niet bemint, alleen om dat zy hem moest beminnen, Astrate Act: 2. scen: 1.

Je l'avoueray, Chorisbe, il a droit sur mon coeur: Il doit me plaire seul, par l'ord're de mon Pere; Et peut estre il m'eut plu, s'il eut moins du me plaire. Les noeuds desja formez par le sang entre nous, M'auroient pu disposer a des liens plus doux; Et peut-estre vers luy sans un effort extreme, Mon coeur se trouvent libre eut penche' de luy meme: Mais s'agissant d'aimer, nu coeur plein de fierte', Est, contre la contrainte, aisement revolté; A tout ce qu'on impose, avec peine on incline; Tel choix plairoit, qu'on fuit, des qu'on le determine: l'Amour libre de soy n'obeït jamais bien; Mais sur tout, sur le Trône, il ne prend loy de rien, Bien souvent le Devoir luy nuit, loin de l'accroistre; Et le droit d'estre aimé, sert d'obstacle pour l'estre. 'k Beken, Chorisbe, dat myn hart aan niemant nader Behoord, als hem, door wil en order van myn vader; En dat het nood lot om ons maagschap en ons bloed, Goedwilliglyk voorheen zyn vlammen heeft gevoed: Maar nu hy my door dwang moet zoeken te behaagen, En ik hem door bevel gedwonge liefde draagen, Nu draag ik hem geen liefde, en hy behaagd my niet. Een fiere ziel erkend geen ander mans gebied Wanneer zy minnen wil. Een liefde pas te vooren Door eige vryheid aangekoestert zal zig smooren, Wanneer zy door de dwang moet worden vastgestelt. De Liefde luistert noô na toomen van geweld; Ze is in haar zelven vry, voor alles op de troonen, Daar kan de zinlykheid haar eigen maaksel kroonen, Daar keurt zy alles wat zy minnens waardig vind. Het hart mind zelden daar de dwang ons toe verbind.

En dit is ook enkel de rede waarom Clodamantes by den zelven Quinault, twyffelt of Thomiris hem bemint:

Je scay (zegt hy dans la mort de Cyrus. Act: 1. sc: 1.) Qu'elle ne peut par un choix qui m'offence, Sans trahir son devoir, trahir mon esperance, Et qu'elle est obligeé, apres l'ordre du Roy, De ne jamais aimer, ou de n'aimer que moy. Elle me doit choisir; mais a parler sans feinte. l'Amour dans sa naissance abhorre la contrainte; Il choisit ce qu'il veut plutost que ce qu'il doit, Il fait tousiours des loix, & jamais n'en recoit. Mille exemples fameux ont souvent fait connoistre Que le droit d'estre aime sert d'obstacle pour l'estre, Et qu'ordinairement trompant un juste espoir, l'Amour n'est plus Amour si tost qu'il est Devoir. 'k Weet zy kan nooit, wat keur zy tot myn smart wou maaken, Myn hoop veryd'len of zy moet haar' pligt ook wraaken, 'k Weet, dat zy door 't bevel des Konings, nimmer een Verliefde togt mag voên, dan maar voor my alleen; Zy moet my minnen. Maar ik weet ook wel met eenen Dat min geen dwang erkent, zy volgt veel eer het geenen Zy wil dan 't geen zy moet: zy kreunt zig geene wet Schoon zy die over al na haar believen zet: Het is beroemt genoeg en duizendmaal gebleeken Dat regt tot Liefde alleen, de liefde konde breeken En dat zy meest, ten spyt van hoop op reên gestelt, Geen liefde blyft wanneer de pligt haar slegts verzelt.

Dus tragt Odatirsus, Thomiris ook 't overtuigen in 't zelve stuk (Act: 1. scen: 5.)

Quand l'Amour dans un coeur respand son doux poison, C'est tousiours par caprice, & jamais par raison, Chacun sçait que l'Amour au Devoir est contraire, Ce qui plaist n'est rien moins que ce qui devroit plaire, Et par nu pur instinct, nous laissant enflamer, Nous aymons sans sçavoir ce qui nous fait aymer. On ayme beaucoup moins en un estat semblable, Ce qui doit estre ayme, que ce qui semble aymable, Et dan un coeur surpris par un charme confus, Lors qu'il s'agit d'aymer, la Raison n'agit plus, l'Amour sans nostre choix dans nostre ame penetre, Il justifie un crime en le faisant commettre, Et quoy qu'en luy cedant en face de houteux, Il purifis un coeur en y mettant ses feux. Wanneer de min een hart met zyn vergif doorkneet Is 't altyd na zyn zin en nooit na reên; men weet Genoeg dat Liefde en pligt zig nimmermeer gedragen, 't Geen ons behaagt is steets 't geen ons nooit moest behaagen, En door een enk'le togt die 't hart geheel verblint, Bemintme en weet vaak niet waarom men het bemint; Men zal veel minder in gelyke staat beminnen Het voor-werp onzer pligt dan 't voor-werp onzer zinnen, En in een hart, 't geen door een schoonheid is ontroert Gelt Rede niet wanneer de min 't gebiet daar voert. De min ziet niet wat onze keur hem voor wil schryven, Hy maakt een ondaad deugd als hy ze doet bedryven, En hoe veel' gruweldaân een hart ook in zig kweekt, Het is geloutert als hy 't door zyn vuur ontsteekt.

Dit laatste behaagt my nog booven al het ander, om dat de eigenschappen van de Liefde hier nog wel het beste in worden vertoont; hoe hy het hart inneemt zomtyds zonder dat men weet waar mede, en hoe de Rede in plaats van de pligt te onder steunen de Liefde medevalt: men voelt de eerste be- weegingen der Liefde men voelt de Rede hier in 't begin te- gen-worstelen, de pligt stelt zig hier ook tegen, dog het be- minde voorwerp leevert zoo veel aantrekkelykheden uit dat men eindelyk, zig overgeeft, en zegt:

J&apost;entends avec plaisir dire qu'il faut que j'aime, C'est ce que je me dis en secret àmoy mesme; Je veux aimer, & sens que sans peine l'on peut Estre persuade de faire ce qu'on veut, On ne resiste guerre à cette douce pante, Et malgre les efforts d'une fierte mourante, Pour peu qu'on pousse un coeur, qu'amour a sçeu toucher, Il tombe de luy mesme ou l'on le void pancher. 'k Hoor met vermaak dat my de min word aangepreezen, Dit heeft myn hart my reets in 't heimlyk voorgeleezen; Ik wil beminnen, en bevind nu dat men vaak Zig ligt laat over reên in een gewenste zaak: Men zal zig gaarne aan zulk een zoetheid overgeeven, En, ondanks al 't geweld eens fierheid reets aan &apost;t sneeven, Valt een verliefde, ziel, zoo m'haar een weinig stiert, Van 't zelve ligt, na 't geen, waar na zy bogtig wierd.

Waarlyk wanneer het zoo ver is kan de fierheid weinig baa- ten, ja zy zet zelv de Liefde aan

Crois tu (zegt Elise, Astrat: Act: 2. scen. 3.) Pour estre fier qu'un coeur soit insensible? Et quelque fermetèqu'on ait pu mettre au jour Qu'aupres d'un grand merite on echape a l'amour? Apprens que dans un ame, avec peine renduë, Rien ne fait mieux aimer, que la fierte vaincuë: Qu'un coeur plus est touché, plus il a fait d'effort, Et qu'ou l'obstacle est grand l'amour en est plus fort. Men moet om fier te zyn niet ongevoelig weezen; Geen opzet is zoo vast dat door een uitgeleezen Verdienste niet en word ten lesten omgezet. Weet, dat een fier gemoed, dat tot de liefde met Veel moeiten word gebragt te heviger zal minnen. Alwaar de liefde met geweld moet overwinnen, Daar word zy sterk na min of meerder tegestand.

Derhalven klaagt'er Amphitrite met reden over; dans le Triom- phe de l'Amour 5 Entree.

Fierté, severe Honneur, vous deffendes d'aimer, Mais pour garder nos coeurs nous donnes vous des armes? Ah! que n'empechez-vous que l'amour ait des charmes Si vous ne voulez pas qu'il puisse nous charmer. Gy Eer, Gy Fierheid, gy verbiet Zoo streng zoo wreed het zoete minnen, Maar gy geeft ons de wapens niet, Waar meê de min is te overwinnen: Ach! zoo gy wilt dat ons de Liefde niet verleit, Waarom berooft g'hem niet van zyne aantrek'lykheid.

't Is waar d'Eerbaarheid vermag dikmaal nog zoo veel dat zy de daad belet, hoewel zy hier om de Liefde niet verdooft: op deeze wyze spreekt Amarillis: Pastor Fido Att: 3. scen: 4.

Santissima honesta, che sola sei D'alma ben nata inviolabil, nume. Qûest' amorosa voglia, Che suenata ho col ferro Del tuo santo rigor, qual'innocente Vittima, a te consacro. O heiligh' Eerbaarheid! die als een Godtheyt zyt De vrome ziel alleen onschenbaer toegewydt; Dees myn verliefde wil die 'k heb bestaen t'ontleden, Door 't scherpe swaerd, van uw' soo heyl'ge strengigheden Dit heilig offer dus onnosel nu geslacht, Werdt hier, op u altaer, ter offerhand gebraght.

Dog met wat moeite dit ook geschiet laat ik die geene her- denken, die het ondervonden hebben, want ik meen dat het anders niet wel ter deeg te begrypen is. Boven alle deeze voorverhaalde heeft de Liefde nog sterker vianden, die meer tegenstand kunnen bieden, en evenwel de Liefde niet kun- nen overwinnen; hier van is geenzints de Veragting de min- ste, hoe tegenstrydig is zy aan de Liefde! want gelyk een onderlinge wederliefde het volmaakste is om twee harten te vereenigen en het vuur der Liefde te onderhouden, is het by na onmoogelyk dat een hart nog verlieft kan blyven wanneer het aan de andere zyde niets dan versmaadingen en veragtin- gen ontmoet; evenwel men ziet het, en ik geloof'er heden nog al meenig met Stenobee (dans Bellerophon, tragedie en Musi- que Act: 1.scen: 1.) uitroepen

Malgre tous mes malheurs je serois trop heureuse, Si les mepris pouvoient guerir l'Amour. Ma fierté des long-temps par un juste retour, M'auroit fait triompher de ma flame amoureuse; Mais helas! ma tendresse augmente chaque jour. Malgre tous mes malheurs je serois trop heureuse, Si les Mepris pouvoient guerir l'Amour. Wat zou 'k gelukkig zyn, in weêrwil van myn kwaalen, Indien veragting van de min kon zege-praalen! Myn fierheid had al lang die wreede band geslaakt, En weêr in myn gemoed zyn oud bezit genomen; Maar, laas! myn' liefde is tot zoo hoog een top gekomen, Dat door 't veragten zelfs myn vuur te feller blaakt. Wat zou 'k gelukkig zyn, in weêrwil van myn kwaalen, Indien veragting van de min kon zegepraalen!

In de Andromaque van Racine ziet men de Liefde in weerwil der veragtingen, standvastig blyven, in Orestes Pyrrhusen Hermione. by Gilbert zegt Roxane tegens Orondaat,

Pour moy tous vos desdains n'ont fait que m'animer, Mesme armé contre moy j'ay voulu vous aimer. Myn Liefde is staâg gegroeid zelf door uw' teegenzin, En, daar gy my bestryd, blaak ik in uwe min.

Ja schoon zy hem niet lang te vooren had hooren zeggen

Orond: de tout hors d'un seul point je vous croiray capable. Rox: ah! que ne puis je pas. Orond: me devenir aymable. Orond: Gy kont, al wat gy wilt, behalven eene zaak. Rox: Wat zaak vermag ik niet? Orond: my tot uw' min te neigen.

Doet haar de Liefde nogtans bekennen,

Tu m'ozes offencer avec impunite, Et mon ame avec peine oze aller au murmure, Le dedain dedans moy prend un autre nature, Et de ma flaterie empruntant tout son prix Je treuve des faveurs dans tes plus grands mespris. En, hoe gy my, zelfs in myn aangezigt, versmaad, Ik kan myn' Liefde niet veranderen in haat

Hier mede komt over een 't geen le Boulanger, in zyn 104. reflexion sur l'Amour, zegt: dat de veragtingen in de Liefde ,,dikmaals zoo aangenaam zyn, dat men beminnelyk word ,,door dat geene waar door men meende zig zelve afkeerig ,,te maaken. En indien de Liefde de veragting niet kon overwinnen men zou alle de minneklagten met zoo veel naa- men van Ongevoelige, onmeedoogende, onmenste niet zien opgevult; den verliefde Mirtillo behoefde niet uit te roepen

Amarilli del candido ligustro Piu candida, e piu bella: Màde l'aspide sordo E piu sorda e piu fera e piu fagace: Ah! Amaril! die u van schoonheidt meugt beroemen, Die ver te boven gaat ligusters witte bloemen. Maar doover, vlugtiger en immers alzoo wreet Als d'alderslimste slang die 'k in de werelt weet.

Men zou ook nooit zoo ver komen om buiten hoop te bemin- nen, want, schoon men de Hoop als de ziel van de Liefde gelyk ik mogelyk in 't vervolg breeder zal ophaalen, aanziet, weet egter de Liefde altyd ons door een wonderlyke be- toovering, zelf zonder dat wy het weeten, met hoop te voe- den, ja uit de wanhoop zelf zyn hoop te haalen.

Sola (zegt zy) una salute Al disperato è 'l disperar salute. Het is de beste raedt, in hopeloose saecken, Gantsch hoopeloos te zyn, van tot geluck te raecken.

Le Boulanger beweert al dit voorverhaalde veel wytloopi- ger, en toont aan dat de Liefde niet alleen van alle hars-tog- ten zegepraalt, maar dat hy zelfs alle andere harts-togten tot zyn dienaars weet te gebruiken, en tot Liefde zelf maakt om zyn gebied uit te breiden, dans la premiere traite de sa Mo- rale galante. De grootste viand die de Liefde nu nog heeft is de Dood: want

Qu'il est commun de voir dans le coeur le plus tendre, Le feu bien tost eteint, quand l'object est en cendre! Et qu'apres quelqu'esclat de regrets superflus, On oublie aìsement un amant qui n'est plus! Hoe ras is 't vuur geblust als 't voorwerp is te niet! Hoe licht vergeetmen, 't geen het oog niet meerder ziet, Na overtollige vertooningen van klagten!

evenwel verwint hy haar mede,

Car l'Amour qui penetre au creux d'un Monument, Peut faire encor aimer, quand on n'a plus d'amant. Want trouwe Liefde weet van ondergaan, nog sterven, En mint nog na de Dood al moet zy &apost;oogwit derven.

Euadne, Laodamia, Arthemisia, en anderen hebben de Lief- de al lang over de dood doen Zege-praalen, en getoont dat den ondergang van 't Voorwerp, geenzints de Liefde met zig sleepte; met welk een getrouwe en tedere harts-togt, be- waart, omhelst en koestert de bedroefde Andromache het denkbeeld van haaren dooden Hector, by Racine, met welk een hevigheid zegt Lavinia, by Quinault,

Connoy donc mieuz par moy, ce que la gloire inspire Aux Coeurs ou l'Amour prend un legitime empire. La cendre sans chaleur de l'object de mon deuil Nourrit encor mes feux du fonds de son cerceuil, Et mes soupirs, percans dans la nuit la plus sombre, Vont jusques chez les morts, rendre hommage a son ombre. Rien n'arrest e le cours d'un feu bien allume: Qui peut cesser d'aymer n'a jamais bien aymé. Apprens enfin, Barbare, apprens qu'une belle ame Peut perdre ce qu'elle ayme, & conserver sa flame; Et que dans les grands Coeurs, en depit du trepas L'amour fait des liens que la mort ne rompt pas. Leer beter dan door my, Tyran het geen betragten, Dat de eer het hart gebiedt, daar liefde plaats in heeft. Myns minnaars asch, alschoon die geen meer hette geeft, Kan echter uit de grond des grafs myn' vlam aanstooken. Myn' bange zuchten, door de naarste nagt gebrooken, Die vallen by de doôn zyn' lieve geest te voet. Niets stuit de vlam van een zoo wel ontvonkt gemoed. Nooit heeft hy regt bemint, die zyne vlam kan blusschen. Leer eindelyk, Barbaar, dat 's minnaars dood niet sussen Kan in een schoone ziel de ontstooken' minne-smart; En dat in spyt der dood in een verheeven hart De min legt voor 't geweld der dood onlosb're knoopen.

Ja zy zegt, dat schoon de dood haar minnaar had van het leeven berooft, Hy egter nog eerbied voor hem hadde voor zoo veel hy in haar ziel leefde,

Un Heros que la mort respecte dans mon ame.

En indien men alle de klagten van diergelyke wilde aanhaa- len men zou'er een heel werk van kunnen maaken; ik zal'er nog een tussen voegen 't geene ik voorheenen op diergelyk een stof gemaakt heb, en mogelyk den leezer niet onaange- naam zal zyn.

STARREWIT. Herders-klagt Dus klaagde Lauwerveld, door wanhoop aangegreepen In de akelige schâaw van 't bladerryk geboomt: Myn hart met schroeven op het naawste toegenepen, O kristallyne vloed die nevens my hier stroomt, Heeft geen behaagen in uw aangenaame kabb'len, Gy kwetzt het met uw zagt en mompelend geluit; Gy schaapjes, gy, gy schynt myn ingewand te knabb'len, Wanneer ge uw' lust voldoet in 't groene malze kruit. Uw zoet gezelschap komt nu myne druk vermeêren, Nu walgt my 't geen voorheen my 't allermeest beviel, Wanneer ge in vryheid 't groen der bergen af gaat scheeren, Treft uwe vryheid meest myn vast geboeide ziel, Die zorgelooze rust waar in ik u zie leeven, Dat onbekommert lot 't geen gy vol weeld' geniet, Komt myn benaawde hart vaak steek op steek te geeven, En is een voedster van myn eindeloos verdriet: Het doet my wederom in myn gedagten komen, Hoe 'k ongebonde hier myn tyd heb doorgebragt: Hoe ik deez heuvel, door haar schoonheid ingenomen, Veel hooger als een troon der Goden heb geagt: Hoe uw' gebooge kruin, geboomte, door uw' lommer, My meer behaagde dan een elpenbeen gewelf; Hoe uwe schaduw dekte al myne zorg en kommer, Hoe 'k hier door vreugde vaak niet meer wist van myn zelf: Gy waart ook de eerste aan wie ik myn geheim betrouwde, Wie ik myn liefde en myn geluk te kennen gaf, Het was hier ook dat ik die schoonheid eerst aanschouwde, En daar myn' vryheid vond haar aangenaame graf: Hier was het dat haar' glans eerst voor my op kwam daagen, Gelyk de frisze zon, in 't krieken van den dag De Vaale nevels van den duister komt verjaagen, En alles wederom op nieuw doet leeven; ach! Hier was 't dat zy, die 'k dagt dat nimmermeer zou sneeven, Dewyl'er over al iets God'lyks uyt haar blonk, En nu in de aarde ligt, my ook op niew deed leeven Toen ik myn ted're ziel aan haar vol blydschap schonk. Hier heb ik menigmaal met aangenaame klagten, Gewekt de morge-zon, vermoeit den avond-stond: Hier vulde ik steets my met verlangende gedagten Eer ik het doelwit van myn vuurig wenschen vond. Hier is myn bloode tong tot driemaal toe bezweeken, Eer zy de steilte van ontzag te boven kwam; Hier kwam de min myn mond ten laatsten openbreeken, Wanneer zy van myn hart 't woord op de lippen nam. Hier was het, dat ik haar zoo dikmaal hiel voor oogen Wat onuitblus'lyk vuur myn boezem had gezengt: Hier is het, dat ik haar ten laatsten heb bewoogen, Na dat ik voor haar knien veel traanen had geplengt: Hier was het, dat ik zag het eind van myn verlangen, Wanneer zy, na de schaamt', die maagdelyke zon, Een roos deed bloeyen op haer' lely-witte wangen My met een kus zei 't geen de mond niet melden kon. Hier was het dat myn luk kon door de starren stooten, Als ik door liefde lag gesmolte in haare schoot: Hier heeft de min my vaak met wellust overgooten Als wy besweeken aan een aangenaame dood. Hier smaakte ik in het kort die kuissche zoetigheden, Die my van haar gestaag toevloeyden zonder tal, Die my ook menigmaal voor Venus tempel deden Aanschouwen 't lieve schoon van dit vermaak'lyk dal, Als zy haar' schaapjes hier zag met de myne meng'len, En met een lachje my haar' lipies heeft geboôn, Haar zoo vol liefde en vuur kwam om myn hals te streng'len, Dat zy my kussend scheen te stikken en te doon. Hoe stont haar aangezigt gelyk een zon te pronken, Wat min'lykheid verzelde in 't spreeken haare mond, Wat straalden uit haar oog al helle minne-vonken Terwyl de kuisheid op haar' wangen schild-wagt stond. Wat ryzigheid verfraaid' haar welgemaakte leden, Als zy bly-moedig met haar vee na myn kwam treên, Hoe kwam haar vlugge voet het malze gras te kneden Hoe golfde 't zilver haair langs haare boezem heen. Hoe vaak heeft my haar' zang ten Hemel ingedrongen Als zy haar' schelle stem deed rollen onder 't loof Van 't luisterend' geboomte, als duizend vogels tongen Gebonden wierden en door zulk een schelheid doof. Maar waarom al dit zoet in top weêr op gaan haalen? Waarom zoo diep gewroet in myn bedroefde wond? Waarom, helaas! waarom tot meerd'ring van myn kwaalen, Gemelt, hoe eer myn luk tot aan den Heemel stond. Waarom nu weêr herdagt al myn' genoote vreugden, Waar van 't ontbeeren my nu komt zoo duur te staan? Met reên, dewyl deez' plaats die my zoo vaak verheugde Nu moet getuigen zyn van myn verlieft getraan: Zy moet nu wederom met my haar vreugd gedenken, Om dus te beter haar verlies te kunnen zien, Zy moet, die my voorheen veel blydschap kwam te schenken, Nu in myn' wanhoop my de hand mee komen biên. Al 't geene my voorheen tot wellust kon verstrekken, Al 't geen getuige was myn onnosel luk, Moet nu het dikke kleed van myne rouw bedekken En mede deelen in myn onverdiende druk; Gy, boomen, die voorheen uw' kruinen kwaamt te heffen, Als zy de Lommer van uw' bladers maar genoot, Haar sterven moet u mede op 't allervinnigst' treffen, Gy moet me zugten om deeze allerdroefste dood. Gy held're beek die haar vaak hebt gelaaft voor heenen, Haar' marm're hand hebt met uw' zilv're vogt gelaân, Ween, ween met my, Gy moet met my op 't bitterste weenen, 'k Zal u verdikken met het zout van myn getraan; My dunkt ik hoor het vee op 't allernaarste loeyen, 't Schynt dat de Zonne zelf door druk benevelt word; Het jeugdig gras, 't geen ik nog straks zag vrolyk bloeyen, Is door de pekel van myne oogen reets verdort; Ik hoor 't gevogelt' met gebrooken' stemmen klaagen, Het Bosch is opgevult en dreunt van droef gesteen, 't Gebloemte, alree verwelkt, schynt rouw met my te draagen: Ween, Heuvels, Boomen, Vee, ween, Vogels, Bloemen ween; Ik heb myn Starrewit, Gy uwe glans verlooren De jeugd haar' luister, en de min haar zetel, ach! Ik mis, ik mis die my zoo teeder kon bekooren, Ik mis, helaas! de zon van myne leevens-dag, Ik mis, ach! ach! ik mis het alles door dit sneeven, Niets blyft my over na deeze aller droefste dood. Dan een bedroefde min die my nooit zal begeeven Hoewel zy zig, helaas! ziet van haar wit ontbloot. O Dood! had gy uw schigt na my tog willen keeren? Maar, Wreede, gy hebt ons op 't wreedst' van een gescheurt; Ik zal u evenwel heel trots in 't oog braveeren: Myn ziel ontbreekt geen moed hoewel zy droevig treurt. Vermeet'le, gy hebt ons voor eewig willen scheiden, Dog al u poogen is vergeefs geweest, gy zult, Gy zelve zult, my weêr aan haare zyde leiden, Als ik verdweene ben door smart en ongedult. 'k Zal u terwyl geen Zark met konstige gewelven Opregten; Starrewit, nog sieren 't graf met kruit, Maar 'k zal u op het diepst begraaven in myn zelven En beelden in myn hart u onuitwis'lyk uit. 't Was ook uw laatste wens wanneer ik met myn lippen Uw' trouwe ziel ontvong uit uwe veege mond, Wanneer myn leevens-geest my wou met een ontslippen En reets op d'oever van de Dood by de uwe stond: Wanneer uw hel gezigt ten deele was gebrooken, En gy met koude leên reets sloegt de Dood-weg in, Toen hebt gy stamelend' my dus nog aangesprooken: Ik sterf wel, Lauwerveld, maar leef nog door uw' min: Laat ook myn' liefde nooit zyn uit uw hart geweeken, Denk aan de onnos'le vreugd die Gy met my genoot; Gedenk, helaas! gedenk...... Gy woud nog verder spreeken Dog wierd gesteuit dewyl de dood uw lippen sloot. Dit laatst' kwam Lauwerveld zoo teêr aan 't hart te raaken, Dat hy terstond versmolt in traanen, en zyn ziel, Gemat door klaagen, druk en onophoud'lyk waaken, Op 't jeugdig klaver voor een wyl in stilte viel.

Propertius zegt aan zyn Cynthia, wanneer hy haar zyne be- graavenis beveelt. lib. 2. el: 10. dat een vrou haar overlede man altyd moet beminnen.

Fas est praeteritos semper amare Viros.

Welke Elegia de pyne wel waard is om hier eens na geleezen te worden, gelyk ook de zesde Ecloga, Lycoris, van Petrus Fran- cius, die ik menigmaal geleezen en met groot vermaak heb herleezen.

Dog dit alleen uit Poeten te bewaarheden zou heel weinig geloof verdienen, de waereld kan'er ons heden nog voorbeel- den van verschaffen, en men vind'er nog die met Porciatoe- staan, dat een kuisze vrou tot geen tweede huwelyk behoort te koomen, waar van den Geestige Jan de Bruin in de zesde punt-rede van zyn jok en Ernst, wytloopiger spreekt. Wanneer men nu gezien heeft dat de Liefde over de dood zegepraalt zal men ligter gelooven dat zy het Afzyn te boven kan komen, 't geen geen geringe viand van de Liefde is, en waar voor hy zekerlyk menigmaal heeft moeten wyken; den drost 't Hoofd , zegt'er van in zyn aan Helena.

't Welk gewis, (Houd' ik) de felste kouw van minnes winter is. De Liefde groeyt nog bloeyt ontbeert zy byzyns hitte, En, oft' haar kracht al schoon gaat in de wortel zitten, Gelyk als 's winterdaegs de krachten van het kruit, Zoo vriest, by lange Vorst, dog vaek de wortel uit.

Dog hoe sterke viand zy van de Liefde mag weezen 't is zee- ker dat zy'er mede nog al van word verwonnen. Een vol- ,,maakte Liefde kreunt zig geen afweezen, maar wanneer het ,,beminde voorwerp niet jegenwoordig is, weet zy het, ,,door het sterk geheugen 't geen zy'er van geeft, altyd en ,,op alle plaatzen jegenwoordig te maaken, zy brengt de ,,zugten over, zy schildert de droefheden af, zy drukt de ,,hoop, Vrees, en ontgerustheden uit, en weet al de klag- ,,ten van een verkwynende ziel na te zeggen, gelyk le Bou- langer in le 113. reflection sur l'Amour zegt: derhalven roept een hart, getroffen door een zuivre vlam met rede, uit.

Qu'on puisse onblier ce qu'on aime, Et qu'un fatal eloignement Ebranle le coeur d'un amant, Non cela ne se peut, j'en juge par moy mesme, Je songe a mon Iris & la nuit & le jour; Je soupire apres son retour, Et je connois bien que l'absence Est un pretexte a l'inconstance, Plutôt qu'un remede a l'Amour. Dat ooit een Ed'le ziel, getrouw In min, zyn voorwerp zou vergeeten, En door het enkel afzyn, zou Haar beeld zien uit zyn hart gesleeten; Geloof ik nimmer, als ik maar Myn hart myn' liefde word gewaar. Ik zugt, myn Phillis, 'k zugt schoon ik uw oog moet missen, Ik leef en dag en nagt in uw' gedagtenis, En zie hoe 't afzyn meer de zwakheid moet vernissen Als dat het viand van standvastig minnen is.

Wanneer de Liefde dan zoo algemeen over alles heerscht, word hem dit billik toegezongen in le Triomphe de l'Amour. 20. entree.

Triomphez, triomphez amour victorieux; Triomphez, triomphez des mortels & des dieux. Vous imposez des loix a toute la nature; Vous enflammez le sein des mers; Vos feux perçent la nuit obscure Du sejour profond des enfers: Vostre chaine s'estend au deux bouts de la terre; Vos traits s'elevent jusqu'au Cieux: Vos coups sont plus puissant que les coups du tonnerre; Triomphez, triomphez, amour victorieux, Triomphez, triomphez, des mortels & des dieux. Liefde, die 't heel al kunt dwingen, Zegepraal van 't Godendom, Zegepraal van stervelingen, Zegepraal en voer haar om. Natuur moet na uw wetten leeven; Ge ontsteekt de Zee-God in het kilste van zyn nat; Uw vuur, 't geen door de dikste nagt kan streeven, Heeft Pluto op zyn Helsche stoel gevat; Gy hebt uw keten om dit ruim' heel al geslooten; Uw vlammen klimmen tot de zetel van Jupyn; En uwe schigten zyn Veel feller dan de felste donder klooten. Liefde, die 't heel al kunt dwingen, Zegepraal van 't Godendom, Zegepraal van stervelingen, Zegepraal, en voer haar om.

ALLES BUIGT ZIG VOOR DE LIEFDE.

Wanneer de Liefde dus alles, gelyk gezegt is, voortbrengt, en in weezen houd, en over alles zegepraalt, is 't ook niet zonder reden dat zig alles ook voor hem buigt; 't is der- halven een enkle waarheid

De Lucht, de Aerd, de Zee, met soo veel duysent zielen, Die moeten minnen en voor Venus Altaer knielen.

Op deeze wyze doet dullaard, Tarquinius spreeken in zyne Standvastige Princes 1. bedryf.

Wat werkt een heete drift vol ongedult niet uit? Wat sterkten is zoo sterk die ooit de liefde stuit, In het verlangend hart eens jongelinks geklonken? Zy streeft door dooden, staal, en yzer, vier en vonken, In spyt van Hemel, Hel, en weêrwil van de Goôn, En voert haar in triomf op Pafos zegetroon. Jupyn, die 't al gebiet kon nooit de min gebieden, Nog zelfs de scherpe schicht van Venus Zoon ontvlieden; Nu dekteze zyn lyf, met pluimen als een Zwaan, En deed hem als dat dier, vol vier, te water gaan; Dan daalen door het dak, hervormt in goude drupp'len, Nu weder als een stier in 't veld by koeyen hupp'len; Zoo is dien oppervorst die al wat leeft regeert, Door liefden in een zwaan en stier en goudt verkeert. De jagt Godin Diaan in Lathmos berg spalonken, Voldeet haar graage lust, en gloênde minnevonken, Met d'Erakleesse knaap, de schoone Endimion; Apol, te Timbre hoog in waarde, Godt der zon, Kon met zyn straalen op Leukothoë, niet straalen: Of zyn vergulde kar moest in het Steig'ren daalen; Zoo trok haar blaakent oog, het 'swerelts eenig oog. Auroor is menigmaal van 's Hemels blaauwe boog, Door duist're nevelen en dikke damp geleden, Om Cefalus haar lief te streelen hier beneden. Zoo dwingt de wreede min het alles door de min, Zoo knielt de wereldt voor de blanke schuim godin, En ik voor myn Princes.

By Pluimer spreekt de Liefde zelve; dus.

Ik, Vorst, en Heer van alles wat'er leefd, Die myn gebied van niemand laat bepaalen, Maar heersch zo verre als 't licht haar schynsel geeft, Hebb' lust in 't kort myn magt eens op te haalen. 'k Ben Liefde: hoor, en let op 't geen ik zeg; Volvoer met lust gehoorzaam myn geboden, Terwyl ik baan een spoor, en effen weg. Hier ziet Gy een van de aller grootste Goden; Want zonder my kan niemand lang bestaan. 'k Zweeve over al onzigtbaar voor elks oogen; En met ontzag regeer ik Zon en Maan: 't Zwigt al voor myn onmeetelyk vermoogen 'k Heb Jupiter, dien grooten donderaar, In andere schyn, doen op der aarde komen; 'k Heb hem geleerd, hoe ik het alles paar, Hem zelfs, den mensch, en plant, en stroom, en boomen: 'k Hou 't al in stand: 'k stel koningen de wet; 'k Doe 't een land vaak opstaan tegens 't ander, En waar de toon klinkt van myn veldtrompet, Verstrekt eene wenk van my, een Alexander. 'k Heb Ilium om 't Minnen van een Vrouw, Naar tien jaar krygs, begraaven in zyn asschen, En 't was myn lust door zulk een ramp en rouw, Myn groot gezag te zien in top gewassen; Op dat het volk myn magt zou kenbaar zyn. Niet dat ik haak naar branden, blaaken, moorden, Neen: wat ik kwets voeld enkle minnepyn: Myn scharp geweer bestaat in zoete woorden, In vleyery, in lonkjes, in gesmeek. De minnaar, die ik van myn konst wil leeren Gebruikt hy maar de minste trek of streek, Gewis zal hy ten laatste triomfeeren. Wat schat, wat gelt, verwenscht men niet om my? Ik heersch als Vorst in Koninklyke zaalen. De grootste vreugd zit in myn slaverny: Die leerd vernoegd de minnaar zegepraalen. Die myne gonst ontbeerd is levend dood: Die zucht, die steend, die sterft door ydel hoopen; Want wil ik hem niet redden uit de nood, Hy zal voor geld, zich uit die last niet koopen. Zoo verre gaat myn overwinb're kragt, Dat ik het kilste bloed hebbe aangestooken. 'k Heb vaak myn vlam gedreeven tot die magt, Dat zy het ys deed' in de golven kooken. Den Leeuw, hoe trots, regeer ik als een lam. Het woeste beest dat rend door wildernissen, Legt, op myn komst, zyn aard af, en word tam, En kwynt indien het moet myn bystand missen. Al wat'er leefd weet my dank dat het leefd, Indien ik niet 't gepaarde deede ontvonken, De waereld sturf, en als 't myn magt begeefd, In vyftig jaar leid alles weg gezonken. Wat wysheid, wat verstand, wat magt, wie zal, Indien ik wil, die zwaare slag beletten? Wie 't menschdom, zeg, beschutten voor dien val, Als ik, die alles weer in top kan zetten? Wat geld de roem, let met onzydigheid, Van alles dat'er boven my wil streeven, Indien 't niet was geschiet door myn beleid, Wat was'er doch, dat roemen kan, in 't leeven. De wysheid mag vry, met het hoofd vol wind, En 't aangezigt geplooit met vieze trekken, My schelden voor een wispelturig kind, En myn gezag, en mogenheid begekken; Als zy te regt en in zich zelven gaat; Zal zy myn magt, al veinsd zy't al, wel merken, En als ik wil 'k weet voor haar stuursheid raad: Zy hou vry wagt, als ik begin te werken: Zy dien' zich vry van anderen magt en geld: Zy zette zich eens tegens myne schichten: Ik daag haar uit in 't vlakke en open veld: Men zal dan zien wien eerst van twee zal zwigten. Indien zy't wil beslegten met de pen, Of voor de vuist daar over redeneeren, 'k Zal toonen dat ik des genegen ben, Om met zulk scharp, als zy wil, my te weeren: 't Zal staan aan een die haar kend, en ook my. Indien zy komt hier in te triomfeeren, Men lachche om my, het sta dan yder vry: Win ik de stryd, zo zal ik haar wel leeren Wie zy veragt, en schots heeft aangezien; Wien zy geacht heeft als een wuften jongen; Haar naaulyks waard eens goeden dag te biên. Zoo blaast de faam myn lof met duizend tongen.

Jonktys doet Venus haare zaak tegens Minerva op deeze wyze verdedigen.

Slaet voorts een wakker oog op 't woelen van de menschen, Van duizenden schaers tien die om myn hulp niet wenschen. Het leefd, en zweeft al wat in myne weelde woelt; 't verdwynt, en quynt, als wat myn gunste niet gevoelt. Myn kragt bespringt den Leeuw zoo wel als teere mussen Het nat van heel de zee kan zelfs myn vuyr niet blussen; 't Lieft alles watter leeft: ja 't ongevoelig kruyd. Sterft zonder weder-paar en myn behulp haest uyt. Geen zoo verwoed Gewest, zoo bars-geaerde Landen, Zoo zuyren stuyren zee, soo kale schrale Zanden, Daar niet myn zoete zucht den woesten mensch besluypt, Een Vischje minne-walpt, een kruid syn gay bekruypt. Door myn ist dat de zee den mensch beschaft haar Visschen; Dat Hoven dienstig Ooft, dat bossen wild-braedt dissen: Door myn vol-groeyt en bloeyt het menschelyk geslacht, En blyft in wezen door myn wenschelyke macht. Door myn zyn Voortgeteelt uw barsch-gebraude wyzen, Die Gy gewoon zyt voor het puik-geslacht te pryzen; De Purpre Koningen, de hayl'ge Priester-schaer; En 't driemaal-haylig hoofd van Pieters volgenaar: U ruyme Rymers rey, wiens tal zoo grof gegroeyt is, Dat zelfs den bre'en Olymp, met re'en, daer in bemoeyt is, Waar hy hem bergen zal, leeft mé door myne sterkt; Zelfs dat Gy Goden zyt werdt door myn uitgewerkt. Gy hoeft myn zeggen voor geen vrouwe-klap te wanen, Wat zal een Konink zyn, ontbreken d'Onderdanen? Ik teel den mensch, die onz voor zyne Goden houdt; Die 't wierook-Offer smookt, en onze Tempels boudt. Zoo 'k maer, een kleynen tyd, den Menschen-bow liet varen, Weg was ons Tempel-eer, voort waren all d'Autaren; Geen be'e, tot Goden-hulp, zou onz het oyr beslaen; Geen dankbaer myrrhe-domp zou onz ten neus ingaen. U gaven, groote Goon, waar door gy groot geacht zyt, Die waren haar waardy, en wy gelyk onz macht quyt: Wat nut, Iäcche, wacht gy van u nutte sprant, Als niemand haer geniet, en niemand haer beplant?

By Gilbert snyt de Liefde nog al zoo groots op, en zegt, datde Goden zelfs dagelyks voor syne altaren zugten en ver- kwynen:

Les trois orgueilleux fils de saturne & de Rhée, Recognoissent tous trois ma puissance sacrée: Neptune sent mes feux, Jupiter craints mes fers, Et je flechis le coeur du Tyran des Enfers: Ces monarques divins, esclaves de mes charmes, Me payent un Tribut de soupirs & de larmes; Enfin les plus puissans d'entre les immortels, Languissent tous les jours au pied de mes autels.

C. Marot, den tempel der Liefde beschryvende, zegt in 't begin.

Adonc il veid au tour de ses charroys D'un seul regard maintz victorieux Roys, Hautz Empereurs, Princesses magnifiques, Laides & Laidz, visages Deifiques, Filles & fils en la fleur de jeunesse, Et les plus forts subjetz a sa hautesse. Brief, il cognut, que toute nation Ployoit sous lui, comme au vent le sion. Hy zag ronts-om zyn wagen staan Veel Vorsten, al geciert met lauwer-blâan, Veel keizers, Koningen, Vorstinnen, Veel schoon en waardig om te minnen En Veele weêr daar dit ontbrak, Veel Meisjes, jongmans, sterk en zwak: In 't kort het boog zig alles voor hem neer Gelyk een dunne tak voor 't ongestuimig weer.

Daniel Heinsius roept de Liefde aan met de lieffelykste woor- den zyne lofzingende; zie ejus poemata pag. 227. edit: Elsevir: & Mair: Ann: 1621. en alle schryvers zyn zoo vol hier van, dat het een oneindig werk zou zyn alles aan te haalen; zy zyn'er geweest van allerhande volkeren, staat, en ouderdom die hem hebben aangebeden, dog onder deezen voegt het wel niemand beter als de jeugd, die enkel een tyd van Lief- de schynt te weezen,

Pour les plaisirs d'Amour le Ciel fit la jeunesse, Et ce fut seulement pour la jeunesse aussi, Qu' Amour quitta le Ciel, & descendit icy. De jonkheid is ons maar alleen Gegeeven, tot het zoete minnen: De Min kwam enkel ook op de Aarde hier beneen, Om dat de zoete jeugd behaagde zyne zinnen.

In deeze Ouderdom is het hart best bekwaam tot die ontroe- ringen, neigingen, hoop, en vrees, waar mede de Liefde al- tyd verzelt is, het vernuft nog zwak en niet te min stout en hovaardig op zig zelven, is niet bekwaam om alle die on- gemakken die in de Liefde zyn na te spooren, en waant die geenen die haar voorkomen zoo gering dat zy de zoetheden nooit evenaaren, de leden als in haar bloeyen, en met die zagtheid en poeselheid nog verfraait die het oog meest ver- lokt, vertoonen een Lente-tyd van ons leeven, waar in de zorgen, en zwaare bekommeringen geen plaats kunnen heb- ben, maar enkele lagjes en lusjes omme zweeven: dit heeft zekerlyk Trousset oorzaak gegeeven om zyne Olimpe de fabel van de Lente toe te eigenen, dewelken te vinden is. in le recueil de bon vers par le P: Bouhours pag.89. en welkers ge- dagten zoo lief en fraai zyn, dat ik het myne vertaaling niet heb kunnen weigeren.

DE LENTE. FABEL. AAN PHILLIS. Myn, Phillis, wiens bevalligheên Zoo menig kwetzen die nogtans niet durven klaagen, Gy die van yder word bemind en aangebeên, En van wiens naam men door ontzag nooit hoort gewaagen, Hoe zyt gy niet Begeerig, Phillis, om te weeten, Waarom men heden zoo veel droeve wolken ziet, Die door de regen ons de zon schier doen vergeeten, Waarom een barre wind die huilt, en brult en baart, Ons, in de zoetste tyd, het vuilste weer komt geeven, Waarom men in April in 't hoekje van den haart, Moet zitten schudden, krimpen beeven. Versmaat gy myne rede niet Dit kort verhaal leert u, waarom dit dus geschiet. De Lente, door den rouw als wars van 't zoete leeven, Heeft op een tyd tot troost zig na de zon begeeven, En klaagde haare nood met deeze droeve reên: Hoe? is'er dan geen einde aan myn rampzaligheên! Wat wreedheid! ik, die my de schoonste mag beroemen Der jaargetyden, ik, de moeder van de bloemen, En tedere neigingen, en die, om deeze deugd Alleen, het gantsche jaar moest heerschen met myn vreugd, Zie myn gebied nogtans zoo naaw zoo kort bepaalen, Dat naawlyks my de tyd vergunt word om te praalen Met al die schoonheid daar ik my door kennen doe: Wat onregtvaardig lot heeft dit beslooten! hoe De barre Winter, daar de menschen tog voor beeven, En gruwen, is die zoo veel magt als my gegeeven? En waarom heb ik tog het vierde deel alleen? Dog, zoo een yder met het zyn nog was te vreên, En myne zusters op het myn' geen inbreuk deden, 'k Was wel genoegt en had u nooit om meer gebeden, Maar 't is te jamm'ren, 'k word', helaas! berooft, gehoont, Om dat ik my altyd zagtzinnig heb getoont, En van drie Maanden, die my, arme, zyn gegeeven, Is my het halve deel heel zelden by gebleeven; 'k Heb naaw'lyks, door veel zorg, na al 't gelede leet, 't Geboomte weêr met blaân, het veld met gras bekleet, Of straks de winter, trots en tuk op meuiteryen, Komt op een morgestond my op het felst' bestryen: En geeszelt kruit en bloem met zyn vloekwaarde kouw, En zet den tuinman gantsch in wanhoop en in rouw. In 't kort verderft terstond, daar, 't geen ik in zes weeken, Met zoo veel moeite en zorg nog naawlyks aan kon kweeken. De Zomer handelt my niet beter, 't is door haar Dat ik te vroeg zoo groot een hitte word' gewaar, Zy droogt de beekjes uit die mompelende stroomen; De bloemjes op het veld, de bladjes van de boomen Doet zy verdorren, en met zulk een overmoed Dat zy met rede my 't geduld verliezen doet. Dus sprak de droeve Lente om haare ramp te ontvlieden Verzoekend' dat men tog de Winter zou gebieden Niet weêr te keeren als haar tyd verstreeken was, En dat de Zomer met haar' hitte niet te ras Zou komen. dog het liep, helaas! de Lente tegen, De zon liet zig door haar in 't minste niet bewegen, En hoe zy had geklaagt, geredeneert, gebeên, Het ging zyn ouden gang met haar gelyk voorheen. Zy door deez' weigering met gramschap ingenomen Zwoer, dat zy nooit voortaan weêr voor den dag zou komen, Dat zy de zorgen van het eerste jaargety Verwierp, en van zig stiet, dat nu de winter vry Na haar genoegen zig daar mede kon bemoeyen, Dat zy het vaaren liet, dat bloeyen wou mogt bloeyen, Dat zy een and're plaats wel zou na haare lust Verkiezen, daar zy kon met vreugde, vrede, en rust De felle Winter-kouw en Zomer-hitt' veragten. Toen is zy daadelyk, myn Phillis, zonder wagten Geklommen in uw weezen daar zy woont, En ons gestaag de zoetste verwen toont, Daar doet zy steets de liefste bloemjes bloeyen, En duizend lagjes en onnos'le lusjes groeyen; En zoo zy wys is zal zy ook geen deel van 't jaar Zoo schoon een woonplaats slegts bewoonen willen, maar Altyd beminnen: daar, daar heeft zy niet te vreezen Dat haar de zomer of de kouw zal schaad'lyk weezen, Daar zal zy met vermaak haar lot verandert zien, Dewyl, daar zy nog naaw drie maanden kon gebien, Voor heenen, 't gantsche jaar hier zal in wellust leeven, En steets haar' zoetste en liefste vrugten geeven.

't Zyn mogelyk deeze gedagten ook geweest die Horatius hebben doen zeggen, wanneer hy Hirpinus een vermaakelyk leeven aanraade: lib: 2.od: 11.

Fugit retro Levis Juventas, & Decor, arida Pellente lascivos amores Canitie, facilemque somnum. De poes'le jeugd vliegt schielyk heen, Met alle haar bevalligheden, Een dorre grysheid komt haer op de hielen treden Van wie geen vreugde word geleên. Geen vrye dart'le minne-lusjes Geen zagte slaap, geen zoete rusjes.

En Plato, om Xantippe tot zyne Liefde te beweegen: dat de ,,schoonheid een bloem is die schielyk verwelkt; dat, indien ,,men zyn tyd tot de Liefde niet naaw waarneemt, men zon- ,,der vrugt zyne jeugd door-brengt; en dat den Ouderdom ,,met gaawe schreden komt om ons onze goede dagen en ,,vermaaken te ontrooven. Zie, la vie de Platon par M. Dacier fol: mihi98. 't Geen naderhand zoo gemeen is geworden dat men naawelyks een minnelied vind of het behelst het: Torq: Tasso pronkt den tuin van Armide onder andere aanlokzels, met een vogel op, die mede het zelve zingt. Gierusalem: libe- rat: cant: 16. stanz: 14.

Deh mira spuntar la rosa Dal verde suo modesta, e verginella: Che mezo aperta ancara, e mezo ascosa, Quanto si mostra men, tanto è piu bella. Ecco poi nudo il sen, gia baldanzosa Dispiega; ecco poi langue, e non par quella, Quella non par, che desiata avanti Fu da mille Donzelle, e mille Amanti. Cosi trapassa al trapassar d'un giorno De la vita mortale il fiore, e'l verde; Nè perche faccia indietro April ritorno, Si rinfiora ella mai, nè si rinverde: Cogliam la rosa in su'l mattino adorno Di questo dì, che tosto il seren perde: Cogliam d'amor la rosa, amiamo, hor quando Esser si puote riamato amando.

Dullaart zingt hem dus in 't duits na.

Gelyk als een fier aardig roosje, Wiens knopje nog bedekt het bloosje, Zyn zuivre glans verbergd in 't groen; Eer dat het bloempjen is ontloken, Zoo wenscht men 't meer (wyl 't blyft gedoken) Te hebben om zyn lust te voên. Maar door de groote hitt' van buiten, Als het zyn bloempjen op gaat sluiten, Verdord terstond al d'Edle glans; Men ziet zyn levend kleur ontrukken, Eer 't een beminnaar af komt plukken, Als 't oud word tot een rose-krans. Zoo ook de bloemen van ons leven, Die door de tyd word opgeheven, En afgewurpen, keert nooit weêr; Wanneer als zy ons is benomen, Geen jonge jaaren weder komen, De jeugd word nooit vernieuwd zoo teer. Laat ons de vrugt, die 's uchtens wassen, (Eer 't nootgeheim ons komt verrassen, Des avonds, en het blos verslind) Dan in de frisse jonkheid plukken; De minne pylen 't hart ons drukken, Mind zoo gy weezen wild bemind.

By Guarini gaat Linco verder: past: fid: att: 1.scen: 1.

Come (zegt hy) amore In canuti pensier si disconviene, Cosi la gioventu d'amor nemica Contrasta al Cielo, e la Natura offende. Soo weynig als het past dat oude lieden minnen, Soo weynig past het dat een jongeling syn sinnen Als vyant van de min, den Hemel tegen-stelt, Daer meed' hy lyf en ziel beschadigt ende quelt.

Men vind ook in de zede-lessen van Confutius, dat hy den ,,mensch raad; zig in drie ouderdommen van drie zaaken te ,,wagten, namentlyk in de jeugd van de ongeregeltheden ,,der Liefde, in de middelbaare Ouderdom van de pleit zugt, ,,en in den ouderdom van gierigheid, zie les nouvelles conver- sations de Scudery pag.120. dog dit alles niet jegenstaande zyn alle verpligt voor hem te buigen.

Ouy tout age est sujet a ce maistre absolu, Et tout coeur peut aimer quand le Ciel l'a voulu; l'Amour tient sous ses loix toutes nos destinees, Son Empire s'estend sur toutes nos annees; On doit en tous les temps craindre ses trahisons, Et l'Amour est un Dieu de toutes les saisons. Wat ouderdom het ook mag weezen, Zy buigt zig daad'lyk voor de Liefdes oppermagt, Geen hart, 't geen als hy wil niet word tot min gebragt, Ons lot is nooit zoo hoog als zyn gezag gereezen. De Liefde is meester van alle onze leevens dagen, Zyn slagen zyn altyd gewis, Vrees, vrees, dan altyd zyne laagen Dewyl de Liefde een God van alle jaaren is.

Op deeze wyze zingen de Goden zelf by T. Corneille Circe, Trag:act: 5. scen: 11.

Les plaisirs sont de tous les âges, Les plaisirs sont de toutes les saisons, Pour les rendre permis on sçait que le plus sages Ont souvent trouve des raisons. Rions, chantons Folâtrons, sautons; Les plaisirs sont de tous les âges Les plaisirs sont de toutes les saisons. De min mistaat aan geene jaaren De Min voegt wel op alle tyd De wysten hebben nooit geen moeiten willen spaaren, Om aan te toonen datze ons wel staat en verblyt. Laat ons lacchen, laat ons zingen, Laat ons danszen, laat ons springen, De min mistaat aan geene jaaren, De min voegt wel op alle tyd.

Zelf weet een Oud man dit gebrek tot zyn voordeel te dui- den,

Dans le feu violant (zegt hy) dont je ressens l'outrage, On ne remarque rien des froideurs de mon age; l'Amour aux jeunes coeurs donne ordinairement: Pour beaucoup d'amitié beaucoup d'emportement, Mais quand d'un trait pesant ce petit Dieu nous blesse, Nous, en qui l'age méur augmente la sagesse, Sommes bien plus soumis, plus discrets plus ardens, Et nôtre foy constante a l'espreuve du temps. Men kan de koude van myn' ouderdom niet merken, In 't hevig vuur 't geen in myn boezem komt te werken; Een jeugdig hart, met min gevult, heeft in 't gemeen, Veel tederheid dog ook veele ongeregeltheên. Maar als de min ons met een zwaare schigt komt treffen Zyn wy, die alles wel door d'Ouderdom beseffen, Al veel eerbiediger, en heviger, en met Een trouw verzelt die door de tyd niet word verzet.

Anacreon verdedigt in zyn Ouderdom zyne vermaaken enminneryen vry aardiger in zyn elfde gezang, zegt hy na my- ne vertaaling.

De zoete meisjes zeggen my, Anacreon, waar zyn uw' zinnen? Denkt gy nog om het lieve minnen, Uw' frisze jeugd is lang voorby: Uw' jaaren zyn te hoog gereezen, Kom, neem een spiegel, kom, wel aan, Bezie het zelf, bezie uw weezen, En zie hoe grys en kaal uw' kruin en voorhooft staan; Voor my, ik weet niet of myn lokken, Myn reets zyn door de tyd ontrokken, Dan of zy my nog zwieren om het hoofd, Maar 'k weet wel dat een man, wiens hooge reeks van jaaren, Hem anders niet dan haast het naare graft belooft, Met grooter vierigheid niets moet ontzien nog spaaren, Het geen zyn wellust en zyn weelde maar kan voên, Om dat de dood hem die ook eer zal missen doen.

En indien ymand de Moeiten wil neemen om het 34, 38, en 47 ste na te zien, hy zal ze niet min aangenaam over deeze stof bevinden.

Ik meen men derhalven met reede mag zeggen.

Nous devons deux tributs des qu'on nous met au jour. Nôtre vie a la Mort, & nôtre ame a l'Amour. Twee cynsen zyn'er hier te geeven Daar niemand immer mis van viel; De wreede dood begeert onz leeven, De zoete min eist onze ziel.

DE LIEFDE IS ONBEGRYPELYK.

Men behoeft, om de waarheid hier van te heb- ben, niet meer, dan een hart 't geen waarlyk verlieft is; het zal terstond uitroepen met Tyrsis, Arstre1part: liv: 7.

Mon Dieu! quel est le mal dont je suis tourmenté? Depuis que je la vis cette Cleon si belle, J'ay senty dans le coeur une douleur nouvelle, Encore que son Oeil me l'ait soudain osté. Depuis d'un chaud desir je me sens agité, Si toutefois desir tel mouvement s'appelle, De qui le jugement tellement s'ensorcelle, Qu'il joint a son dessein ma propre volonté. De ce commencement mon mal a pris naissance, Car depuis le desir accreut sa violence, Et soudain je perdis & repos & repas. Au lieu de ce repos nêquit l'inquietude, Qui serve du desir bastit ma servitude; C'est le mal que je sens, & que je n'entens pas. Ach Hemel! welk een kwaal doet my de pyn verdraagen? Zints Cleon zig zoo schoon had voor myn oog vertoont Voelde ik straks in myn hart een nieuwe smart opdaagen, Schoon 't niet by my meer maar in haar lief aanzigt woont, Zints voelde ik my steets door een heete drift ontroeren: Zoo 't ook een drift kan zyn, die door het tover-zoet Van die ontroering, zelf de rede kan vervoeren Zoo ver, dat straks de wil haar opzet volgen moet. 't Was deeze bron die al myn kwaal heeft op doen komen; Haar' hevigheid heeft zints die drift steets aangenomen, En straks zag ik myn rust en lust vervlogen, ja In plaats van rust worde ik door onrust fel bestrede, Die, slaaf van deeze drift myn slaverny helpt smeden, En dit's de kwaal die 'k ly en die ik niet versta.

't Is wel waar dat alle Philosophen genoegzaam van de Lief- de hebben geschreeven en getragt haar met woorden af te schilderen, dog ik meen met de la Chambre dat niemand van haar zynen aart en oorspronk klaarlyk heeft ondekt, en dat die geene, die, wanneer hy de Liefde zou beschryven zeide: het is iets ik weet niet wat, 't geen komt van ik weet niet waar, en zig ik weet niet hoe beweegt: het wel het naaste, getroffen heeft, zie les Characters des passions cap: 2.part: 2. Indien men nu minnaars wil hooren, die het door ondervinding wel meest behoorden te weeten zy spreeken alle meest op den voet van Tyrsis. Daniel Heinsius zegt, dat hy geen oorzaak nog iets weet en dat het genoeg is zoo men slegts zonder verstand bemint:

Omnia nescimus caussam neque novimus ullam, Et satis est si quis non sapienter amat.

Een ander roept op zynen trant uit, of de Liefde ziekte of razerny is, of iets dat zig enkel in de grootste verstande ve- stigt.

Seu furor est seu morbus Amor, seu mentis imago. Sive aliquid summis quod latet ingenijs.

By Guarini zingen de harders om de Liefde te beschryven: Pastor fid: att: 3. choro

Raro mostro, e mirabile, d'humane E di divino aspetto, Di veder cieco, & di saver insano, De senso, e d'intelletto, Di ragion, e desio confuso affetto. Seldsaam schepsel, en wat wonders! Van gedaente wat besonders! Want gy schynt een Godt te zyn In een menschelyke schyn; Siende, zyt gy blindt van oogen; Wys met zotheidt over togen; Gy zyt een verwart krioel Van verstand en van gevoel, Van begeert en van de reden, En van veel genegentheden,

Quinault doet Stratonice zeggen Act: 2.scen: 5.

Je sens ce qu'en effet je ne puis exprimer, Mais je ne scay pas bien encor si c'est aimer. 'k Voel in myn ted're ziel een vreemde ontsteltenis, Maar 'k weet nog niet, Zenone of dat beminnen is.

Op een andere plaats noemt hy haar: een aangenaame flaawte die men Liefde noemt:

Cette langeur qui plait & qu'on appelle Amour.

By Longepierre zegt een harderin van haar minnaar spreeken- ,,de: ik wierd gewaar dat myn hart zig, door een zeker ik ,,weet niet wat, en zonder te weeten waarom, voor hem ,,verklaarde.

Et je sentois mon coeur par un je ne sçay quoy Se declarer pour luy sans bien sçavoir pourquoy.

Pluimer spreekt zig zelve op deeze wyze aan

Wat vreemder harts tocht werkt in myn verwarde zinnen? Wat reede zyn'er die my porren tot beminnen? Is 't lust tot schoonheid die geprent word in myn zin? Hoe vat ik best de kragt en eigenschap der min? Ik weet naau wat het is; wat naam zal ik het geeven? 't Is leevend dood te zyn, of 't is een stervend leeven; Natuurlyk toov'ren, daar het hart door werd geport, En daar de reed'lykheid steets door beguicheld word, Een nodig, willig kwaad; een lust, die te allermeesten, Werkt op de zinnen en verwarren doet de geesten; 't Is een verhuizing van gedagten; en een smart Die vaak het lighaam doet veranderen van hart.

By P:Corneille, Med. act: 2. sc: 5. verschoont zig Creüsa over haare liefde tot Jason, met deeze woorden

Souvent je ne sçay quoy qu'on ne peut exprimer Nous surprend, nous emporte & nous force d'aimer, Et souvent sans raison les objects de nos flames Frapent nos yeux ensemble, & saisissent nos ames. Zomtyds een 'k weed niet wat, 't geen niet is uit te drukken, Verbaast, vervoert en kan ons tot de min verrukken, En dikmaal, buiten reen, het voorwerp onzer min komt naaw'lyks voor het oog of neemt de ziel straks in.

Tristan schryft in een zyner minne-brieven: dat hy niet wist ,,welk een verborge aantrekkelykheid hy in 't weezen van ,,zyn beminde had gevonden, die hy in alle anderen niet ont- ,,moete, en dat hy gedwonge was te gehoorzaamen deeze ,,byzondere magt die hy gevoelde, die hy kende dog niet ,,kon uitdrukken. Je ne sçay (zegt hy) quel charme secret j'ay trouvè dans vostre visage, que je ne rencontre point dans tous les autres & je suis contraint d'obeir a cette puissance particuliere que je ressens, que je cognois, & que je ne puis exprimer. De Liefde, zegt Petrarca ergens, is een verborge vuur, een aangenaame wonde, een zoete bitterheid, een vermaakelyke ziekte, een smaakelyk vergif, een lieffelyke straf, en een lieve dood: dog door al zulke beschryvingen schynt hy meer te kennen te gee- ven, dat hy niet te beschryven is; veel beter heeft hem Sapho afgebeelt in haar gezang 't geen wy Longinus schuldig zyn, waar in zy, gelyk den zelve Longinus aanmerkt, alle Om- standigheden en uitwerkingen van deeze harts-togt by een en op zyn ordre brengt. Despreaux en Longepierre hebben het in haare taal zoo lieffelyk overgebragt, dat ik mede, om myn' lands-genooten deeze zoetheid niet te doen miszen, het ver- tolken heb bestaan.

SAPHO aan haar........ Die zig gestadig met uw byzyn kan vermaaken, Uw' zoete tover-taal mag hooren, en uw kaaken Met lieve lachjes zien verfraait, die kan ligt wraaken 't Geluk der Goôn. Die taal die lachjes zyn 't, die my het hart onsteeken, Want straks op uw gezigt zal my de spraak ontbreeken, Die wellust maakt myn tong, door lout're vreugd besweeken, Gantsch zonder toon: Een fyn en hevig vuur doortintelt al myn aâren, Ik voel 't verflaawend oog als met een wolk beswaaren, 't Onstelt gehoor kan niet als heel verwart vergaâren Een dof geluit: Het kille zweet doorwelt myn kragtelooze leden, Ik beef, 'k verbleek, de pols gevoelt geen klopping mede, In 't kort het schynt myn ziel door min reets is geglede Ten lighaam uit. Waarlyk indien ymand ooit een hevige Liefde heeft kunnen beschryven, het is Sapho in dit gezang geweest, en ik zou met Longe-pierre wel gelooven, dat het Racine voor hem heeft gehad wanneer hy Phædra doet zeggen. Je le vis, je rougis, je pâlis a sa veuë, Un trouble s'eleva dans mon ame esperduë. Mes yeux ne voyoient plus, je ne pouvois parler, Je sentis tout mon corps & transir, & brûler. Zoo dra 'k hem zag voelde ik een heimelyke schrik, 'k Veranderde van verw op ider oogenblik. Myne oogen konde niet meer zien: myn tong niet spreeken. Ik voelde sint een vuur in myne ziel ontsteeken.

Maar hoe zy de Liefde ook af willen beelden zy zullen moe- ten bekennen, dat de konst, om de Liefde te kennen, door de natuur alleen geleert word, Ars est artium, ars amoris; cujus Magisterium ipsa sibi retinuit natura; gelyk Torq: Tasso. wytloopiger zingt, Amint: att: second: choro.

Amore, in quale scola, Da qual maestro s'apprende, La tua si lunga e dubbia arte d'amare? Chi n'insegna a spiegare Ciò che la mente intende, Mentre con l'ali tue sovra il Ciel vola? Non già la dotta Athene, Nè 'l Liceo ne 'l dimostra; Non Febo in Helicona, Che si d'amor ragiona, Come colui ch'impara; Freddo ne parla, e poco, Non hà voce di foco, Come à te si conviene, Non alza i suoi pensieri A par de' tuoi misteri. Amor, degno maestro Sol tu sei di te stesso, E sol tu sei da te medesimo espresso; Tu di legger insegni A i più rustici ingegni Quelle mirabil cose, Che con lettre amorose Scrivi di propria man ne gli occhi altrui: Tu in bei facondi detti Sciogli la lingua de' fideli tuoi: E spesso (o strana e nuova Eloquenza d'amore) Spesso in un dir confuso, E'n parole interrotte Meglio si esprime il core, E piu par, che si mouva, Che non si fa con voci adorne, e dotte: E'l silentio encor suole Haver prieghi, e parole. Amor, leggan pur gli altri Le Socratiche carte, Ch'io in due begli occhi apprenderò quest' arte: E perderan le rime De le penne più sagge Appo le mie selvagge, Che roza mano in roza scorza imprime. O Liefde, wie heeft ooit bestaan Uw' konst, uw' groote konst te ontleden? Uw' konst vol twyffelagtigheden O min, waar is het ooit gedaan? Wat sterk vernuft begrypt dat zoet, Het geen de ziel, wanneer zy, door uw vuur gedreeven, Op uwe vleugels door de Hemel komt te zweeven, In zig bevat en gy de zinnen smaaken doet? Dit heeft het wyze Atheen, In haare school voor heen, Ons nimmer kunnen toonen Nog alle die den Helicon bewoonen: Schoon Phebus zelfs hier van, als een die 't onderregt Wil spreeken, 't is te laf te weinig 't geen hy zegt. Hy weet zyn woorden niet door zulk een vuur te ontsteeken Gelyk u eigen is; Hy heft zyn geest wel op Maar zyn vernuft klimt nooit tot zulk een top Die by het hoogst' van uw geheim kan zyn geleeken: Gy Liefde, gy, gy kunt alleen Een waardig leeraar ons verstrekken Gy, gy alleenig kunt ontdekken, Al uw' verborgentheên. Gy leert de domste geest die wonderheden leezen Die gy met trekken vol van min, Weet zelf te schryven in Het lodderlyk gezigt van een bevallig weezen: Gy zyt het die de tong ontbint, Van die na uwe wetten leeven, Om zoete woordetjes te geeven Waar meê men altyd overwint. Zoo dikmaal als het hart zig beevend' komt te ontdekken. (O wonder!) en het half gesprooke woord Eerbiedig zig in twee beklemde lippen smoort Kan het een ander hart het allermeeste trekken, En drukt veel beeter, dan in welgeschikte reên, De zoete smart uit van een ziel vol tederheên: Ja 't zwygen zelf heeft zyn gebeden En kan zomtyds veel meer als alle spraak ontleden. Dat and're dan, O min, haar tyd Besteden in geleerde boeken, Ik zal die kunst alleen in twee schoone oogen zoeken, Daar weet ik dat gy meester zyt: Dus zullen de allerschoonste digten, Door hoe verheve pen voor heen Geschreeven, aanstonds moeten zwigten Voor 't geen myn hand heeft op een ruwe schors gesneên.

Ik kan niet nalaaten by dit van Tasso te voegen de Elegia van D: Heinsius hier voor aangehaalt: te meer alzoo dezelve door my is vertaalt, waarlyk zy verdient het; Heinsius beweertons gevoelen in 't begin met zyne gewoonelyke welsprekent- heid en vuur van poesy, en eindigt met een aangenaame fa- bel.

Seu furor est seu morbus Amor, seu mentis imago, Sive aliquid magnos quod probat esse Deos. Cogimur & Divos sequimur, fatoque minores Imus, & huic noxæ dedita turba sumus. Qui teneros vultus, qui lactea colla genasque. Invidiam culpæ credit habere suæ, Errat, & infelix causas sibi quærit inanes, Errat, & autorem nil putat esse Deum. Omnia nescimus, causam neque novimus ullam, Et satis est si quis non sapienter amat. Quam miser est, quemcunque juvat quod comprobat alter, Et facilem culpam quam tueatur habet! Quem facies pulchra, quem frons absolvit amicæ Protinus, & quovis judice liber abit. Qui sibi rivalem pariter testemque furoris Invenit, & prudens, sed male tutus, amat; Cunctaque commendat quæ commendantur ubique, Et nisi quod nulli displicet illud habet, Nos aliquis cæcos aliquis nos dicat ineptos, Judicium tanti nec putet esse meum, Atque aliquis quærat, quod non bene novimus ipsi, Cur placet hæc, oculos cur rapit illa tuos? Cynthia lascivis annimum tangebat ocellis, Ingenii contra dote Corinna sui. Lesbia cantando, Nemesis formosa loquendo, Gratior aspectu pulchra Neæra fuit. Nos neque formosam neque dicimus esse disertam, Non facies culpæ causa nec ora meæ: Plus aliquid forma, plus est oculisque genisque, Plus aliquid toto corpore quicquid amo. Si nihil est, tamen illa mea est: liceatque furoris Dicere nec causam nec reperire mei. Quam facile est pulchræ faciem laudare puellæ, Quæquia formosam quisque putabit, erit! Quam facile est totas oculis asscribere culpas, Atque aliquid pro se dicere posse sibi! Me nihil in tota plus ipsa tangit amica. Hoc satis est: mentem detinet ipsa meam. Cætera Divorum gremio commissa teguntur, Atque aliquid coecæ relligionis habent. Sic superis visum, sic qui regit omnia Divûm, Fataque nostra suo numine condit, Amor. In Veneris regno locus est, ubi fata canuntur. Et totidem Parcas mater Amoris habet. In Syriæ lucis, qua se Cephaleïa conjux Exerit, & primo lumine pingit humum, Cypridis æternæ nemus est, ubi nulla ferarum, Nec nisi quæ Veneri sacra, vagatur avis, Assyrios Divæ thalamos, & Adonidis hortos, Si memini, pulchram Græcia dîcit humum. In medio silvæ, domus e violisque rosisque Surgit, & hanc circum pura susurrat aqua: E lachrimis fluit illa Deæ, quas fudit in herbis, Cum rigido læsus dente maritus erat, Cum puer infelix animam exhalavit Adonis, Et dominæ pendens saucius ore suæ. Ingenuæ frondes, virides fecere columnas, Et Veneris myrti, pomaque digna legi. Quæ teneri juxta semper glomerantur Amores, Quot volucres æther, silvaque nutrit apes. Cypris odorato thalamum sibi legit in antro, Summaque divini culmina montis habet, Pasitheë juxta, juxta par dulce sororum Aurea formosa stamina pingit acu, Nominaque intexunt propere quas jussit amantum, Et juvenem sequitur quæque puella suum. Hos puer e turba vicino in cortice signat, Et totidem ductus proxima myrtus habet. Nos quoque, si qua fides, myrte fueramus in illa. Ulterius non est causa petenda mihi. De Liefde is ziekte, of raazerny, Of 't is een denkbeeld onzer zinnen, Of iet nog grooter, 't geen daar binnen Bewyst een opper-heerschappy. Wy volgen zefs ten deel zyn' wegen, Ten deel door dwang 't bevel der Goôn, Het nood-lot geeft ons zyn geboôn, En maakt ons tot die kwaal genegen. Die in een zoet en teêr gelaat, Twee roode lipjes, wel besneede, En malze boezem, de eerste rede Van zyne Liefde zoeken gaat, Dwaalt ver van 't spoor, en tragt te ontdekken Iets, 't geen hy nimmer vinden zal, Hy dwaalt, en kent in dit geval Die magt niet die hem komt te trekken. Wy weeten niets wanneer wy minnen, Geen rede is ons in 't minst' bekent, En 't is genoeg dat onze zinnen Tot niet te weeten zyn gewent. Wat ongeluk voor een, die mint Het geen een yder kan bekooren, Dat nooit zyn' min hem komt te vooren Ten zy hy straks de rede vint. Dat hy in de oogjes van zyn schoone, In haare lokjes daad'lyk ziet, Waarom hy haar zyn' liefde biet, En straks zyn onschuld kan vertoonen. Dat hy zyn meede minnaar ziet Steets blaaken in zyn hevigheden: Dat hy wel na de meeste rede Bemint, maar juist zoo zeker niet. Dat hy niets anders pryst dan 't geene Een yder met hem pryzen moet, Dat hy geen andere keure doet Dan die een yder doet met eenen. Schoon ons nu ymand als voor blind Of zinnelooze komt te schelden, En zegt die rede niet te gelden, By een wiens hart heel teêr bemint. En mogelyk my komt te vraagen Het geene ik zelve geenzints weet, Waarom nu die u boeyen smeet, En die u weder kan behaagen? Propertius zag zig in brand Door Cynthiâs wellustige oogen; Het hart van Naso wierd bewogen Door zyn Corinnas vlug verstand, En Lesbia kon door haar zingen Catul' bekooren, door haar praat, Kon Nemesis, door haar gelaat Næëra weêr Tibullus dwingen. Maar ik erken in myne min Geen schoon gelaat geen lieve lonken, Geen praat kan my het hart ontvonken, Geen zang dringt my ten boezem in. 't Is meer als schoon 't geen my doet lieven, 't Is meer als wang-en lippe-rood, Al 't fraai 't geen 't lighaam ooit besloot, Kon nimmermeer myn hart doorgrieven. Is 't nu een niet die my doet blaaken 'k Bezit nogtans myn lief, laat my Dan geene rede kenbaar maaken, Nog zoeken van myn vryery. Hoe ligt kant ymand 't schoon gelaat Van zyn beminde in top gaan haalen? Die, wyl hy elk dus kan doen dwaalen, By elk voor schoon te boek dan staat; Hoe ligt gaan zeggen? dat haare oogen Zyn de eenige oorzaak dat hy mint, Waar in hy straks zyn onschuld vint En alles wyt haar groot vermogen. Voor my 'k bemin niets, dan alleen In myn beminde, myn beminde, Zy kan alleen myn zinnen binden, En dit stelt myn gemoed te vreên. Het overig word van te Goden Voor ons verborgen, en het is Voor ons vernuft vol duisternis En heeft een blind geloof van noden. Dit is door 't aangenaam geweld Der Min, die door zyn' minne-vieren Al het geschaape moet bestieren Dus goet gedagt en vast gestelt; Want in het groote ryk der minne Heeft ook het nood-lot zyne steê De blyde Venus heeft al meê Haar drie byzond're schik-godinnen. In het ooste, daar Auroor Eerst haare aangenaame straalen Laat op 't nugter aardryk daalen Heeft de schuim-godinne voor Haar een lust-plaats uitgekoore, Daar zy vee nog vogels lyt Dan die haar zyn toege-wyt En haar eige toebehooren. 't Oude Grieken plagt die streek Venus lustprieel te noemen, En Adonis hof te roemen. In het midden vloeit een beek Die steets met zyn zuiver water, Om viool-en rooze-blaan, Die om een prieel daar staan, Maakt een mompelend geklater. Deeze beek is om Adoon, Door de traanen die zy storten, Toen het zwyn zyn leeve korte, Voorgebragt; Toen Mirrhâs zoon, Met de dood reets op de lippen, Aan haar lieve hals nog hing, Duizend kusjes nog ontfing, En zyn ziel dus liet ontslippen. Rontsom dit prieel, 't geen met Mirte-blaan aan alle zyde, Om de hitte te vermyden, Is op 't allerliefst' bezet, Ziet men minne-godjes zweeven Met zoo groot en lief geweld, Als men 's zomers ziet op 't veld Byën door malkander streeven. Venus heeft hier haare troon In het midden uitgekoren, Daar zy yders klagt kan hooren En doen weeten haar geboon. Hier heeft zy haar schik-godinnen De bevalligheen, die met Goude draaden, na haar' wet 't Noodlot van de liefde spinnen. En men weeft met eenen daar, Na het Venus goed kan vinden, Van die zy wil t'zaamen binden Dan de naamen door malkaar; En die naamen worden mede Van de Minne-Goôn terstond Op de mirten daar in 't rond In hun groene schors gesnede. En zoo men dit geloof mag geeven, Myn naam was mede daar gesneên; 'k Wil verder niet na de oorzaak streeven, Myn hart houd zig hier meê te vreên.

Johannes Secundus lib. 1. eleg: 2. zegt, dat de Liefde, wanneer hy gebooren wierd, zyn noodlot kwam voorspellen, en hem van zyne jonkheid af al onder zyne slaaverny bragt: by Gil- bert, word Endimion, wanneer hy de rede tragte te weeten, waarom hem Diana beminde, van de nagt dus beantwoord, in zyn Dian: & Endim: trag: act: 2. sc: 3.

Vous voulez vainement decouvrir ce secret: Car la Devinité qu'on adore en Cithere, N'a jamais revelé cet important mistere: L'on donne de l'Amour, & l'on devient amant, Sans pouvoir bien scavoir ny pourquoy ny comment; Par des fatales loix, & des secretes causes, Amour sous son empire asservit toutes choses, Et de tous les Amans les destins glorieux, En des lettres de feu sont gravez dans les Cieux; Par ces sacrez decretz la Deesse vous aime;

Ik zal'er de vertaaling van Lingelbach by voegen.

Gy zoekt, hoewel vergeefs, die oorzaak na te jagen, Waar door u sterflykheid haar Godtheid kan behagen Want die is maar alleen aan Cithere bekent: Zy heeft die reeden op een vuurig blad geprent, En in den hemel vast gehecht: en door dees reeden Bemind zy uwe deugt.

Dus hebben, meest alle digters de oorzaak van haare liefde onder fabulen bedekt, om te kennen te geeven dat zy ze niet konde begrypen. Derhalven is in dit zinnebeeld de Liefde aan de eene zyde met een eerbiedig gezigt na het hart wel af- gebeelt: om te kennen te geeven, dat men de Liefde, niet als van verre en eerbiedig kan beschouwen, en schoon men haar, Vuur, Schigten, of Banden noemt, men nogtans hier mede iets wil te kennen geeven 't geen niet te begrypen is: aan de andere zyde, geblind, om dat zy in de oogen (alwaar zy, gelyk wy elders zullen zeggen, haar meeste kragt heeft) met zulk een luister uitblinkt, dat zy ommogelyk af te beel- den is: want, gelyk, de la Chambre, zegt, Charact: des pass: ,, Chap: 2. part: 1. 't is niet te gelooven dat de Liefde geblind,,word afgebeelt, om hier door de verblindheid van die harts- ,,togt uit te drukken, maar veel eer uit noodzaakelykheid, ,,om dat men moest verbergen, 't geen de schilderkonst niet ,,kon verbeelden, waarlyk, vervolgt hy, wat verwen, zelf ,,wat woorden zouden kunnen uitdrukken al die veranderin- ,,gen die de Liefde in de oogen veroorzaakt? hoe zou men ,,kunnen verbeelden die glinsterende vogt die daar in flik- ,,kert? die zedige moeyelyheid, die blyde droefheid, die ,,verliefde gramschap, die men daar in verneemt? dan ziet ,,men ze van de eene na de andere zyde draayen, dan zig ,,zoetjes opheffen, zagjes weêr daalen, en erbarmelyk na 't ,,beminde voorwerp zig wenden: zomtyds blyven zy'er op ,,als of zy'er op gehegt waaren, zomtyds keeren zy'er zig ,,weêr van daan of zy'er door verblint wierden: dan zyn ,,haare straalen leevend en hevig dan zagt en kwynende, dan ,,komen zy vry en schielyk voor den dag, dan sluipen zy, ,,als bevreest, uit by na gesloote oogschedels: in een woord ,,alle de beweegingen die alle andere harts-togten in de oogen ,,veroorzaaken ziet men in de Liefde alleen.

LIEFDE ZIET NA GEEN GESLAGT.

Alzoo wy in het voorgaande, wytloopig genoeg,gezegt hebben dat de Liefde de magtigste van al- le harts-togten is, kan men ligt bezeffen dat de staatzugt ook voor haar moet wyken:

Non bene conveniunt, nec in una sede morantur, Majestas & amor.

Quinault doet dit Elise zelf bekennen Astrat: Act: 2. scen: 3.

Des que j'ouvris les yeux, Astrate, & la grandeur, Tous deux, d'un charme egal, sceurent fraper mon coeur: Mon ame egalement s'en trouva penetrée; Mais cette egalité ne fut pas de duree; Ces deux divers transports prirent un divers cours: J'eus mesme Ambition, mais l'Amour crut toujours. Twee tochten tot myn hart gelyk'lyk ingelaaten, Van dat ik kennis kreeg, de staatzucht en Astrate Beheerschten myne ziel bei zonder onderscheid, Van kragten eeven groot maar niet van duurzaamheid. De staatzucht bleef bepaald de Liefde daar en tegen Wies aan van uur tot uur.

De verleege Amarillis, in wien de Liefde, die grootsheid nog niet had kunnen uitdooven, beklaagt hier om haare staat, by Guarini Past: fid: act: 2. scen: 5.

Che val ne' più verdi anni Titolo di belleza, O fama d'honestate, E'n mortal sangue nobiltà celeste; Tante gratie del Cielo, e de la Terra: Qui larghi, e lieti campi, E la felici piaggie, Fecondi paschi, e più fecondo armento, Se'n tanti beni il cor non è contento? En schoon, Gy zyt vermaert, in 't groenste van de jeught, Van schoonheit, rykdom, eer, of wat gy wenschen meugt; Ja laat u sterf'lyk lot van Goden zyn gesproten Van Hemel en van Aerd', met zegen over goten; Hebt landt. dat weelig groeyt, hebt Hof en Heerlyckheydt, Hebt weyden daer gy veel vrugtbare kudden weydt, Van schapen, van grof Vee: ik vraeg (met groote reden) Wat is dit altemael, als 't hart niet is te vreden?

Zy vervolgt aldus:

Felice pastorella, Cui cinge à pena il fianco Povera si, ma schietta, E candida gonnella; Ricca sol di se stessa, E de le gratie di natura adorna, Che'n dolce povertade Ne povertà conosce, nè i disagi De le ricchezze sente, Ma tutto quel possede, Per cui desio d'haver non la tormenta: Nuda si, ma contenta. Gelukkig' Herderin! wiens lend'nen zyn omgordt Slegt met een wit gewaedt, niet op zyn hoofs geschordt; Dog propertjes en net, daar in men ook ziet zwieren, Een eige ryckdom, die natuur heeft willen cieren Met aerdigheidt, soo dat sy selfs in arremoedt Geen arremod' en kent, noch oock van 't aerdtsche goedt Geen ongemack en voelt; dog sy besit daer tegen Het geen' haer nimmer tot begeerte kan bewegen Van staet of rykdom: 't is wel waer s'is arm en naeckt: Maar door 't vernoegen is haer alle ding volmaeckt.

En eindigt met deeze rede

Sola una dolce, e d'ogn' affanno sgombræ Cura le sta nel core. Pasce le verdi herbette La greggia a lei commessa; ed ella pasce De' suo' begli occhi il pastorello amante. Non qual le destinaro O gli huomini, o le stelle; Ma qual le diede amore. E tra l'ombrose piante D'un favorito lor Mirteto adorno Vagheggiata il vagheggia; nè per lui Sente foco d'amor', che non gli scopra: Ned ella scopre ardor, ch'egli non senta: Nuda si, ma contenta. S'en heeft niet anders, als een soete sorg te dragen, Van alle quelling, last, en moey'lykheydt ontslagen, De schaepjes, haer vertrouwt, die weydt se op 't groene kruydt; Sy weydt haer harder oock: sy geeft hem voedsel uyt Haer vriendelyk gesicht; sy kryght hem na haer wenschen Door liefd', niet door 't beschick van sterren of van menschen. Sy wert op 't vrindelyckst' in Mirten schauw belonckt, En lonkt haar harder toe: soo hy haer hert ontvonckt, Sy derft, met vryer hert, hem dat wel openbaren S'en kan geen brandt in haer die hy niet voelt, verklaren, Al is haar arremoed en naektheydt toegevoeght Sy leeft (des niet te min) op 't hoogste vergenoeght.

Dus laat zig de Liefde door geen staat verblinden,

Nescit amor priscis cedere imaginibus.

De Liefde ziet op geen oude geslagten gelyk Douza ergens zegt.

Majorum statuæ nil in amore valent.

Geen wonder, want

Wy zoecken in de min, de gaven der natuur En niet die van fortuin.

Op deeze voet raade Horatius, voorheenen Phoceus de liefde van zyn dienstmaagd Phillis aan; od: 4. lib: 2. waar van ik hier de vertaaling, door K:Boon , enkel by zal voegen om dat het latyn genoeg in yders handen, en wel te vinden is.

AAN FOSEUS. Schaam u niet, Foseus, dat gy uwe dienstmaagd vleit. Slavin Brizeïs wierd om hare blanke leden, Voorhenen teeder van Achilles aangebeden; Een held, alom befaamt door krygsvoorzichtigheid. In hare boeyen, heeft Tekmesses schoon haar heer, Den zoon van Telamon, tot hare min bewogen. De Atryd wierd mede door Kassandres schreyende oogen Wel, in het midden der triomf, getroffen teer: Na 't Frygisch heir, door den Thessaalschen winnaar, was. Geslagen, en den griek, van tienjaar krygen moede, 't Veel makkelyker viel, door Hektors wakkren bloede, Het oude Troje te begraven, in hare as. Myn vriend, gy weet niet, wat doorluchtige ouders van De blonde Fylis u, als hunnen schoonzoon, achten. Gewislyk zy betreurt den vorstlyken geslachte, Gewislyk de afgunst der Huisgoon, zo veel ze kan. Denk niet, dat, uit schelms graaw, zy u zy toegedeelt: Denkt niet, dat zy, die zo getrouw zich heeft gedragen, Die in de hoere winst steets schiep zulk een mishagen, Uit eene vuile moêr zou kunnen zyn geteelt. 'k Prys openhartig haar gestalte, en schoon gezicht; Verban uit uw gemoed doch al het achterdenken, Dat ik ooit staat maak, om met haar myn plicht te krenken Myn ouderdom bevryt u, van die zorgen, licht.

Op deeze wyze onschuldigt Ovidius zig zelve over zyne lief- de tot Cypassis: Amor: 2. el. 8.

Thessalus ancillæ facie Briseïdos arsit? Serva Mycenæo Phæbas amata duci. Non ego Tantalide major nec major Achille. Quod decuit Reges, cur mihi turpe putem? Achilles minde wel Briseïs zyn slavinne; Cassandra deed haar van vorst Agamennon minnen. Ik ben niet meerder dan Achil of Atreus zoon: En zou het my mistaan het stond die vorsten schoon?

By Mr. de Rotrou, zegt Theodora, in zyn Venceslas act: 2. sc: 4.

Mais ne me flate point orgeuilleuse naissance, l'Amour sçait bien sans sceptre establir sa puissance; Et soubmettant nos ceurs par de secrets appas Fait les egalitez & ne les cherche pas;

Alzoo juffr. Lescailje dezelve in duits heeft gebragt zal ik haa- re vertaaling hier by voegen,

Maar, wat mag ik my zelfs met myn geboorte vleyen! De Liefde, die 't heel al kan dwingen en verleyen, Regeerd wel zonder staat en kroon, als hy de wet Door een geheime magt aan groote vorsten zet, En dapp're helden, die voor zyn ontzachb're schichten, In 't midden van haar zege, als overwonnen, zwichten. Hy maakt een evenwigt van staat, maar zoekt die niet.

Maar het is weinig dat een Princes ten aanzien van de liefde tot een Hartog dit zegt: Elise gaat verder en geeft haar on- derdaan Astrate dit zelf in de mond: Act:2.sc: 4.

Les inegalitez ne sont rien quand on aime; Et quelque Rangs divers ou deux coeurs soient placez, Quand l'Amour les nuit, il les egale assez. Al de ongelykheid end, Wanneer men recht bemind. En wat verschil men kend In harten, die verliefd, maar ongelyk van stammen En magten zyn, de band van haare gelyke vlammen Maakt die genoeg gelyk wanneer zy die vereend:

Zelf weet de Liefde, in een hart, 't geen benede zyn staat bemint, meer zoetheid dan in een andere die over een zou komen, voor te stellen; zy verbeelt haare zwakheid als deugden.

l'Amour est un beau crime, & sa douce langueur N'est pas une foiblesse indigne d'un grand coeur. Een schoone misdaad is de Liefde, en teer van aard, Haar zoete zwakheid is geen groote ziel onwaard.

De mislaagen die zy begaat, ontschuldigt zy met de hevigheid van haare hartstogt die haar verblint.

Quid deceat, non videt ullus amans. Die mint, vergeet zyn deftigheid.

Ja self doet zy het hart de grootste edelmoedigheid daar in begrypen, gelyk Mademoiselle des Jardins zeer wel aanmerkt in haare Manlius act: 1. sc: 2. Alwaar zy, Kamilla, Torquatus doet raaden dat hy op de deugd en eerzugt van zyn zoon in de Liefde niet veel zou betrouwen.

N'en croyez pas, Seigneur, ces tiltres honorables, Les pieges de l'amour sont presque inevitables; Il remplit les esprits de vaines fictions, Il s'erige en auteur des grandes actions, Et colore si bien ses feux & la foiblesse, Qu'un Heros croit devoir sa gloire a sa Maitresse: Le jeune Manlius s'estime genereux Quand il sert dans les fers un objet mal heureux; Et ces mesmes appas pour qui son coeur soupire, Ne l'auroient pas touche sur le trône d'Epire: Ces sont la de l'Amour les nobles mouvemens, Qui ne sont inspirez qu'aux illustres Amans; Et quand on reconnoist son injuste puissance, Il faut fouler aux pieds le rang & la naissance. Myn Heer, wil niet te veel op al die eer betrouwen: Men kan zig naaw'lyks uit de minne-strikken houwen; Zy weet ons hart geheel met ydelheen te laân En toont zig als een bron van veel roemwaarde daan; Zy weet een verw voor al haar zwakheen uit te vinden, Waar door een Held zyne eer toeschryft aan zyn beminde; De jonge Manlius agt dit een ed'le moed Dat een bedroefd' hem in haar' boeyen zugten doet, En deeze schoont', waar toe hy liefde komt te draagen, Zou op Epyres troon hem moog'lyk niet behaagen. Dit zyn die edele beweegingen der min Die zy niet dan doorlugte minnaars geeft in 't zin. En als men onder haar gezag en wreede magten Zig neêr buigt, moet men staat geboorte en roem veragten.

Dog het zou weinig voor de liefde zyn indien zy enkel de magt had om groote zielen op haar minder te doen verlieven; neen, zy ontsteekt ook harten, van geringe staat op verheve voorwerpen: Dus mint Mirtillo zyn Amarillis schoon hy te- gens Ergasto segt: Pastor: fid: att: 1. sc: 2.

Sò ben Ergasto, e non m'inganna amore, Ch'a la mia bassa, e povera fortuna Sperar non lice in alcun tempo mai, Che nimfa si leggiadra, e si gentile, E di sangue e di spirto, e di sembiante Veramenta divina, a me sia sposa: Ben cognosco il tenor de la mia stella: Nacqui solo a le fiamme, e'l mio destino D'arder mi feo, non di gioirne degno. (De Liefd'en heeft my niet bedrogen) ick beken, Dat myn geringe staet en armoe niet en lyden Dat ik mag hoopen nu, of ooyt, te gener tyden, (Een nymph, zoo schoon, soo ryck, van adelyck geslacht, Wiens geestig wesen van een yder werdt geacht, Recht Goddelyk te zyn, vol van bevalligheden) My tot een lieve bruid te krygen, neen, de reden Is, dat ik langen tyd, d'inhoudt van myn Planeet Wel heb gekent en nog maar al te seecker weet: Het schynt wel dat ik tot de vlamme ben geboren; Myn nootlot heef my brant, maar geen genot beschoren.

Astrate zegt tegens Agenor, act: 1.sc:1.

J'aime, je le confesse, avec temerite, J'aime en depit du sort, don l'aveugle puissance De moy jusqu'a la Reine a mis trop de distance: J'aime, malgre l'Hymen, de qui les noeuds sacrez, Pour vous unir demain, sont deja preparez; J'aime, malgre l'horreur de perdre ce que j'aime; Et pour dire encor plus, j'aime malgre moy méme. Mais malgre vostre Hymen, mon destin, & mes soins, Malgre tous mes efforts, je n'en aime pas moins. Ik min, ja, ik beken 't, 'k min met vermeetelheid; Ik minne tegens dank van 't lot, wiens blinde wetten 't Beliefde tusschen ons zo groot verschil te zetten: Ik min in spyt der trouw, wiens onverbreekb're band U morgen binden moet door 's Priesters heil'ge hand; Ik min schoon dat ik schrik te derven 't geen ik minne: Om meer te zeggen, 'k min in weerwil myner zinnen, Maar, ondanks uwe trouw, myn noodlot, myn verdriet En myn vergeefs geweld, 'k min dog te minder niet. Dog de Liefde laat haare dienaars altyd zoo verlegen niet, zy geeft haar wel de moed om met Pluimer te zeggen: Ach! was myn Rozemond, ach! wasze te beweegen! Zeg, zoete Rozemond, wat staat u in my tegen? Is 't de ongelykheid in den staat van u en my? Opregte liefde houd de minnende altyd vry: Zy kent geen onderscheid van hooge of laage staaten, De trouwe Enone, die in min was uitgelaaten Zelfs op een harder, toond met een oprecht gelaat, Dat zy meer acht 't geliefde, als rykdom, eer, of staat. Ja indien zy eenige hoop tot wederliefde krygen, durven zy wel met Polemas uitroepen, voyez le 9 Liv: de la 1. partie d'Astree. Pourquoy si vous m'aimez, craignez vous qu'on le sçache? Est il rien de plus beau qu'une honeste amitie? Les esprits vertueux l'un a l'autre elle attache, Et loin des coeurs humains bamut l'inimitie. Si vostre election est celle qui vous fache, Et que vous me jugiez trop indigne moitie, Orgueilleuse beaute, qu'a chacun on le cache, San que jamais en vous se montre la pitie. Mais toutes fois Didon d'un Corsaire n'a honte, Paris jeuene berger, son Oenone surmonte, Et Diane s'emeut pour son Endimion. Amour n'a point d'egard a la grandeur Royale, Au sceptre le plus grand la houlette il egale Et sans plus luy suffit la pure affection. Waarom vreest gy uw' min te ontdekken zoo gy mint? Wat is'er schoonder dan een eerb're min te vinden? Zy weet twee harten vol van deugd aan een te binden, En maakt dat nimmer die de tweedragt weer ontbint. Of is uw' keur alleen zoo scand'lyk voor uwe oogen, En meent gy dat gy voor myn' liefde te edel zyt: Wel trotze schoonheid, wel, verberg het voor altyd, En ban uit uw gemoed voor eewig, 't mededoogen. Nogtans vond Dido in een vlugteling behaagen, O Enone heeft haar min aan Paris op gedraagen, En op Endimion verliefde eertyds Diaan. De Liefde laat zig door geen vorsten glans verblinden, Zy weet een Konings aan een Harders staf te binden, En door een zuiv're min alleen is zy voldaan.

En niet zonder rede want de Liefde stelt het vereenen van ongelyke persoonen onder de voornaamste uitwerkingen van haare magt, dus spreekt zy zelve by Gilbert in de voorreden van Diane en Endimion.

Entre Amans il n'est plus ny grandeur, ny bassesse, Je scay rendre un berger digne d'une Deesse Pour montrer le pouvoir de ma Divinite, Entre les inegaux je mets l'egalite. Geen hooge of laage staat valt in verliefde zinnen, Ik doe een harder hier van een Godin beminnen. Dit is van myne magt ook geen geringe blyk Dat de ongelykheid zelf door my steets word gelyk.

DE LIEFDE TEMT EN MOEDIGT AAN.

In de voorgaande zinnebeelden is wydloopig genoegaangehaalt, hoe de liefde haare magt zelf over de wreed- ste en wildste dieren heeft: alleen zal ik hier aanmer- ken dat het moedigste hart door de Liefde kan getemt en tot schrik en vrees worden gebragt: dit bekent de fiere Thomiris by Quinault, wanneer zy haar' minnaar door Odatirsus in doods gevaar zag, la mort de Cyrus act: 3. sc: 4.

Je fremis a ce coup mon courage me laisse, Tu m'attaques cruel ou tu voys ma foiblesse, Pour grand que soit mon coeur tu viens de l'accabler, Tu reüssis barbare & tu me fais trembler! Ouy je fremis engrat! ouy je tremble perfide! Pour la premiere fois mon coeur devient timide, Et ta menace horrible enfin a penetre Dans une Ame, ou l'effroy n'estoit jamais entre. Je connois dans les maux que tes soins me preparent, Que la crainte & l'Amour rarement se separent, Qu'un coeur fier attendri peut enfin s'allarmer, Et qu'on peut tousjours craindre, alors qu'on peut aimer. Sans l'amour qui me presse, un sujet temeraire Ne m'eust point fait trembler, quoy qu'il eust osé faire, Et de quelque fureur, dont il soit animé, Mon coeur n'eust jamais craint, s'il n'eust jamais aimé: Ik beef, voor zulk een slag moet myne moed straks wyken, Gy treft my, wreede, daar ik 't ligste moet bezwyken, Hoe grootsch myn hart ook is ik vrees uwe ongena; Gy hebt uw' wil, Barbaar, gy doet my beeven, ja, Ondankb're, ja ik schrik! trouwlooze, ja ik beeve! Voor de eerstemaal heeft zig myn hart tot vrees begeeven, En uw vervloekt gedreig doordrong myn fiere ziel Daar ik tot deeze stond de vreeze buiten hiel. Maar 'k zie, nu ik myn hart zoo doodelyk voel knellen, Dat ted're liefde en vrees elkaar altyd verzellen, Dat een hoe grootsch gemoed verlieft, kan zyn verheert, En dat men 't vreezen met de liefde t'zaamen leert. Nooit hadde een onderdaan, waar op zyn waan mogt doelen, My zonder myne min het beeven doen gevoelen, En nimmer had myn hart zyn raazerny gevreest Zoo 't door de min niet eerst getroffen was geweest.

Op dezelve wyze speekt Omphale, wanneer haar minnaar zig verwonderde dat zy begon te vreezen: Manlius act: 1. sc: 5.

Accusez en mon feu; Quand on aime beaucoup on craint toujours un peu: Mon coeur n'est alarme que parce qu'il soupire, Pay veu sans m'ebranler la chute d'un empire; Et dans vostre peril, je vous donne des pleurs Que j'avois refusez a mes plus grands malheurs: Prenez vous a l'amour de toute ma foiblesse, Si j'avois moins de peur, j'aurois moins de tendresse, Et mon superbe cœur par l'amour enflame N'auroit jamais tremblé, s'il n'avoit point aymé. Betigt myn' min, my niet; Wanneer men teêr bemint. dan vreest men altyd iet: De Liefde komt alleen myn hert die schrik te geeven: Ik heb myn ryks-troon zien neêr zinken zonder beeven: En uw gevaar alleen doet nu myn' traanen vliên Die in myn grootste ramp nooit ymand had gezien. Denk dat de liefde dan myn hart dus komt te ontstellen; Zoo 'k minder liefde had geen vreez zou my nu kwellen, En myn grootsch hart, 't geen zig door min ziet overheert, Heeft nimmer 't beeven dan door liefde alleen geleert.

Berenice zegt by Corneille dat zy door het ontdekken van haar vrees haare liefde te kennen gaf Act: 3 sc: 1.

l'Ardeur dont je sens l'heureuse & douce atteinte Vous fait voir ma tendresse en vous montrant ma crainte.

Zelf weet de Liefde die harten die al te wreed zyn, door haare gewoonlyke zagtheid, gedwee en tot groote daaden bekwaam te maaken, gelyk Guarini aanmerkt in zyn Pastor fido att: 1. sc: 1.

Come il rozzo, ed in trattabil ferre Temprato con più tenero metallo Affina si, che sempre, e più resiste, E per uso più nobile s'adopra; Cosi vigor indomito, e feroce, Che nel proprio furor spesso si rompe, Se con le sue dolcezze Amor il tempra, Diviene a l'opra generoso, e forte. Gelyk als 't rouwe stael, onhandelbaer en herdt, Dat met een sacht metael, door konst, gematigt werdt, Veel langer kan bestaen, als 't had gedaen te vooren, En tot veel nutter dienst van yder wordt beschooren; Soo wordt een trots gemoed, en ongetemde kracht, Door eigen dulligheidt, veeltydts, tot niet gebragt: Maar komt de Liefde die met soetigheidt te mengen, Soo sal s'er krachten en manhaftigheyd in brengen.

Op deeze voet zingen de harders by Tasso dat de Liefde de vreede bemint, en haat en viandschappen verjaagt, en dus van de Waereld een Heemel weet te maaken. Amint: Att: 4. choro.

Cio che morte rallenta, Amor, restringi, Amico tu di pace, ella di guerra, E del suo trionfar, trionfi, e regni, E mentre due bell'alme annodi, e cingi, Cosi rendi sembiante al Ciel la Terra, Che d'habitarla tu non fuggi, o sdegni. Non sono ire la sù, gli humani ingegni Tu placidi ne rendi, e l'odio interno Sgombri Signor, da mansueti cori Sgombri mille furori: E quasi fai col tuo valor superno De le cose mortali un giro eterno. Al 't geen de dood, o Liefde, wil verdeelen, Vereent gy weer, en weet die scheuring straks te heelen, Gy mint de vrede, en Hy De tweedragt, en de felle razerny, Dog over zyne praal weet gy te zegenpraalen, En zyne magt moet straks voor de uwe daalen: Want als gy steets twee schoone zielen bind, Met banden, nimmermeer te slaaken, Weet gy het Aardryk tot een Hemel zelf te maaken, Zoo dat gy die bewoont en daar vermaak in vind. Gy weet het hart als wasch te kneeden, Daar boven weet men van geen haat, Gy maakt dat alle wrok de ziel terstond verlaat, Dus zyt gy Vorst van rust en van zagtzinnigheden: En door dit middel is 't dat gy, Als door een opper-heerschappy, Van deez' vergankelyke zaaken, Een altyd duurende verwis'ling weet te maaken.

Maar, gelyk de Liefde al te trotze en grootsche gemoede- ren weet te temmen, moedigt zy ook al te flaawe en laffe aan. ,,Wie is zoo vadzig, zegt, Phædrus by Plato, die door de ,,Liefde niet word ontstoken en tot de deugd gemoedigt, met ,,de sterkste niet gelyk word, want dat vuur 't geen Home- ,,rus meende van de Goden zommige helden in geblaazen te,,zyn, ontsteekt de Liefde in de minnaars. Zekerlyk wan- neer het hart door Liefde is onstooken onderneemt het alles, voor naamentlyk wanneer het door de hoop word ondersteunt; deeze moed doet Manlius zyne Omphale antwoorden:

Apres un tel discours qui pourroit me detruire? Mortels Audacieux, conspirez pour me nuire, Empruntez s'il se peut, pour avancer ma mort, Les traits envenimez de la rage du sort, Au faite du boucheur, ou l'on me voit atteindre, De vos foibles efforts je n'ay plus rien a craindre: La foudre desormais est au dessous de moy; Et le Ciel tomberoit sans me donner d'effroy: Ouy Princesse adorable, autant que magnanime, Cette crainte obligeante est maintenant un crime, Mes jours sont immortels, s'ils vous sont consacrez, Et puis qu'ils vous sont chers ils sont trop assurez. Wie kan my nu na zulk een aanspraak letzel geeven? Komt, stervelingen, komt, spant t'zaamen op dit leeven, Bedien u van een schigt, door 't doodelykst' venyn Der raazerny besmet, om my te doôn, kan 't zyn, Ik, reets tot op den top van myn geluk gereezen, Heb van uw' zwakke kragt geen nederlaag te vreezen, Ik tree de blikzem zelfs na deezen met de voet En 's Hemels val zou 'k zien met een bezaagt gemoed. Ja, Ja, Vorstin, zoo schoon als Edel en Grootmoedig, De vrees is misdaad in dit toeval zoo voorspoedig, Myn leeven kent geen dood nu 't u is toegewyt En 't is in zekerheid als gy 't genege zyt.

Op een andere plaats verzoekt hy maar het bevel van zyne Vorstin, en agt zig dan bekwaam om alles te bôoven te ko- men.

Un mot de vostre bouche, Peut sauver Manlius, si son trepas vous touche: Ditez moy, ne meurs point, & tu vas m'acquerir, Et rien n'est assez fort pour me faire mourir. Que trente legions me ferment le passage, Que l'Enfer animé s'oppose a mon courage, Que d'un pere irrite le courroux odieux, Arme contre mes jours la colere des Dieux; Mon bras victorieux fera voir, a leur honte, Qu'il n'est rien icy bas, qu'un amant ne surmonte, Quand l'adorable objet dont son coeur est epris, De ses nobles travaux se veut rendre le pris. Een woord van u gesprooke Is Manlius behoed, zoo u zyn sterven raakt; Gebie maar dat ik leeve en 't sterven word gestaakt: Niets is dan magtig my te ontblooten van het leeven; Dat dertig benden my gewapend tegenstreeven, Dat Plutos ak'lig ryk zig tegens my vry kant, Dat zelf myn vader, door zyn gramschap aangemant, De grim der Goôn, met zyn gebeên, op my ontsteeke; Zy zullen schaamrood door myn arm, nog nooit besweeke, Zien, dat een minnaar al hier op de nek kan treên, Wanneer het voorwerp, 't geen van hem word aangebeên, Zig wil tot loon van zyn verheven arbeid stellen.

En men behoeft om hier van geheel overtuigt te zyn maar het oog op de geschiedeniszen te slaan; men zal bevinden, dat de tederste harten, in de liefde zaaken hebben uitgevoert daar de kloekste soldaaten voor zouden staan schrikken, en geen wonder want

Geen scherper prikkel dan die min de minnaars geeft.

Monsr. le Boulanger merkt ook eerst aan in zyn Reflections sur ,,l'Amour, dat men zig zekerlyk moet inbeelden alles te kun- ,,nen overwinnen, wanneer men een schoone juffer ziet. Maar deeze moedigheid moet niet al te groot zyn, dog matig, en wanneer de Liefde ons op zyn tyd en redelyk temt en aan- moedigt, verkrygt men die gelukkige staat van Liefde die Monsr. de Fontenelle zoo aangenaam beschryft in zyn discours sur ,,la nature de l'eglogue, de Liefde, zegt hy, moet niet belem- ,,mert, agterdogtig, dul, of wanhoopende zyn, maar teder, ,,eenvoudig, kiesch, trouw, en, om in deeze staat te kun- ,,blyven, met hoop verzelt. dan heeft men het hart vervult ,,maar niet ontroert, men heeft zorgen maar geen ongerust- ,,heden; men wort bewogen maar niet verscheurt, en deeze ,,zoete beweeging gaat niet verder dan de rust van de Liefde ,,en nattuulyke leuiheid kan lyden.

DE LIEFDE REINIGT.

Myn voorneemen is niet in dit zinnebeeld te ken- nen te geeven, dat alle gruwelstukken die door de Liefde begaan worden, geen gruwelstukken zyn, om dat zy door zoo een hevige harts-togt worden veroorzaakt, en door de Liefde, wanneer zy wel gelukt, worden gezuivert, gelyk Odatirsus by Qui- nault zegt, Mort de Cyrus Act: 1.sc: 2.

l'Amant le plus injuste & le moins excusable, Lors qu'il devient heureux, cesse d'estre coupable, Et du feu le plus noir parut il animé, Il n'est plus criminel si tost qu'il est aimé. Een minnaar, hoe hy ook in gruweldaan mag steeken, Ziet straks met de opkomst van zyn luk zyn schand geweeken, En welk een vuile vlam ook zyne ziel verslint, Hy is geloutert zoo hy enkel word bemint.

Maar veel eer het geene Milius zyn Tirsis in het veertiende gezang doet zingen.

Gelukkig, Fillis! zyn zy, die in 't Minnen leeven: Dat Vuur schoon 't eerst verteert, kan namaals aanwas geeven: Het loutert zoo de ziel van alle Onreinigheid, Dat Eerbaarheid, dat Deugd, werd tot den toetz bereid, En aangenomen van die minnelyke zeden, Die Liefde en Weêrliefde in onwrik'b're banden zmeden.

Als mede dat zy alle die uiterlyke ruwheid en ongeschiktheid weet weg te neemen: met rede, zegt Philippus Beroaldus, ,,noemt den Oude man by Plautus de Liefde, een schoon- ,,maakende Godheid, en zegt dat zy in schoone verwen uit- ,,steekt. Breng my een ongeschikt mensch te vooren de Lief- ,,de zal hem geschikt maaken, breng my een lompe boer de ,,Liefde zal hem verstandig maaken; in 't kort alle Leuy- ,,heid, Vadzigheid, Vuilheid, Ongeschiktheid en Zorgeloos- ,,heid word van de Liefde verbannen. En die zig zoodanig door de Liefde laat zuiveren en de rede leiden kan zig lig- telyk doen beminnen; waarlyk de Liefde die niet alleen op schoonheid maar ook op verstand steunt, is veel aangenaamer en standvastiger, waar op Anacreon in zyn dertigste gezang ge- zien heeft gelyk Mad.le le Fevre en Mr. Longepierre met my gevoelen. de vinding in het zelve is te fraay om het hier voor by te gaan.

De schoonheid had de min, Met bloempjes vast geboeit, niet lang geleden, Gekregen van de zang-godinnen, in Haar' magt, op datze zou haare zorg daar aan besteden. De droeve Venus zoekt haar zoon nu over al, En tragt zyn' vryheid zelfs te koopen Maar schoon men al zyn' banden kwam te ontknoopen, 't Is zeker dat hy blyven zal: Die zoete slaaverny kan hem te veel behaagen, Hy is ze nu te veel gewent, De Vryheid is hem onbekent, Zoo lang hy mag die lieve boeyen draagen.

DE LIEFDE IS NIET TE ONTVLVGTEN.

Het konstgenootschap Nil volentibus Arduum, heeft op Otto Venius vier en veertigste zinnebeeld uit Horatius dit bygedigt, gemaakt.

Geen mensch onvlugt, zo lang hy leeft, De zorg die altyd om hem zweeft. Begeef u op bezeilde schepen, Beschry het allersnelste paerd; Gy zult ze stadig met u sleepen Zy volgt u met een' sneller vaerd. Waar heen ge ook vaaren moogt, of ryden, De zorg blyft by u te allen tyden.

En ik meen dat het ook zeer wel op de Liefde voegt die een van de grootste zorgen is.

Non animum, fugiens cœlum modo mutat Amator: Quo fugis? heu tecum, dum fugis, ibit Amor. Een minnaar, als hy vlugt Veranderd wel van lugt, Maar geensints van gedagten, Maar vlugt gy, zie, de min Zit by u, wat gewin Kunt gy 'er dan van wagten.

Dit doet den bedroefde Antiochus tegens Timantes zeggen by Quinault: Stratonic: act: 4. sc: 7.

Fay moy fuir mon amour, allons ou tu voudras; Mais ou peut ou aller ou l'amour n'aille pas? Doet my myn' Liefde vliên, kom gaanwe, 'k ben te vrede; Maar ach, waar gaat men daar de Liefde niet gaat mede?

En Propertius zyne Cynthia met deeze woorden aanspreeken lib: 2. eleg: 23.

Quo fugis, ah demens? nulla est fuga, tu licet usque Ad Tanaïm fugias, usque sequetur amor. Non si Pegaseo vecteris in aëra dorso: Nec, tibi si Persei moverit ala pedes: Vel, si te sectæ moveant talaribus auræ: Nil tibi Mercurii proderit alta via. Instat semper Amor super caput. instat amanti, Et gravis ipse super libera colla sedet. Excubat ille acer custos, & tollere nunquam Te patietur humo lumina capta semel. Ontzinnige, waar vlugt gy tog? Het vlugten kan u nimmer baaten; Vlugt na den Tanaïs, vlugt, vlugt vry verder nog, De Liefde zal u nooit verlaaten. Schoon Pegasus u droeg door de ope lugt, Schoon gy de vleugels van de vlugge Perseus voerde, Of met de wieken van Mercuur uw voeten roerde, Het was om niet, het was vergeefsch gevlugt. De Liefde blyft u altyd by, En zal nooit van de minnaars wyken; Zy zit u op de nek, hoe taai hoe sterk die zy, Zy moet door haar gewigt bezwyken, Die scherpe wagter waakt altyd, En zoo hy eens uw oog heeft overwonnen, Zult gy ze nimmer heffen konnen, Van de Aard' daar gy gevange zyt.

Gy vleit u vergeefsch, zegt le Boulanger in zyn, Morale Ga- ,,lante part: 1. zoo gy de liefde meent te overwinnen met dat ,,voorwerp te vlugten, 't geen zy u, in weêrwil van u zel- ,,ven beminnelyk heeft voor doen komen, en gy moogt u ,,zelven wel beraadslaagen, eer gy'er u oogen van berooft, ,,om dat denkbeeld uit uw hart te rukken, 't geen'er de lief- ,,de in gesnede heeft want dat zelve hart, 't geene onder ,,zyne dwinglandy leeft, en 't geen gy vry wilt maaken, ,,zal u zelf al zugtende zeggen dat het vlugten het met de ,,Liefde reets eens is: en dat het reets weet en van te vooren ,,gevoelt, dat het afzyn haar nergens anders toe zal dienen als ,,om meer te lyden en heviger te beminnen. In de aanteke- ningen op het tweede zinnebeeld heb ik reets aangehaalt dat het afzyn niet bekwaam was om de liefde te overwinnen; En over deeze gedagten heeft Madame de Liencour dit vol- gende gemaakt.

LA FVITE INVTILE. En quel etat me trouvai je reduitte Pour obeïr a mon devoir? Je fuis Tircis: mais que me sert ma fuite Qu'a m'oter seulement le plaisir de le voir? Que me sert il de ne le pas entendre? Je devine tous les discours: Et mon coeur me redit mille fois tous les jours Ce qu'une fois il m'auroit dit de tendre. Je m'imagine a tous momens L'entendre m'exprimer ses plus doux sentimens; Et peut être, helas? qu'a ma honte, Quand de son entretien j'evite les appas, Je m'engage a lui tenir comte De cent mille douceurs qu'il ne me diroit pas. HET VERGEEFSCHE VLUGTEN. Ach! moest ik zulk een staat beleeven In 't volgen van myn' wreede pligt. 'k Vlugt Tyrsis: maar wat voordeel kan 't my geeven Als dat ik my 't vermaak ontneem van zyn gezigt? Wat baat het my dat ik zyn' woorden niet mag hooren? Ik raade al zyn gesprek te wel: en duizendmaal Brengt myn' verliefde ziel my op een dag te vooren 't Geen ik misschien maar eens van zyn verliefde taal Te wagten had, en my maar eens dan zou bekooren. 'k Verbeeld' my nu op yder stond Dat hy op 't allerliefst' zyn hart my aan komt bieden; En, ach! terwyl ik zyn aanlok'lyk byzyn vliede, Ga ik tot myne schande (O wonderlyke vond Der min!) misschien my laagen leggen, Met duizend zoetigheên die hy my niet zou zeggen.

D. Heinsius zegt in zyn .

Soet aansicht dat de God der liefd' heeft overgoten Met lieffelick gewelt, en in myn hert besloten U straelen, uwen glans, waer dat ick kan gegaen, Ghy syt altydt voor my, ick sie u voor my staen. Nu ben ick inde Zee thien-mylen ver gevaeren, In 't midden van de windt, in 't midden van de baeren Syt ghy nochtans by my U kracht die komt tot hier. Het water is seer groot, maar minder dan het vier. Wat raet kan ick gedoen om mynen brandt te stelpen, Dewyle gans de Zee my niet en kan gehelpen? Waer sal ick van u vlien? hoe kan ik syn bevryt? Dewyle ghy my brandt, oock daer ghy niet en syt.

Pelz wist deeze gedagten byzonder tot zyn voordeel te